تأثیر کاربری‌ اراضی و ویژگی‌های خاک بر تغییرپذیری کربن آلی خاک (منطقۀ مورد مطالعه: علا سمنان)

نوع مقاله : مقالات علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد بیابان زدایی، دانشکدۀ کویرشناسی، گروه بیابان زدایی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

2 استادیار، دانشکدۀ کویرشناسی، گروه مدیریت مناطق خشک، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

3 استادیار، دانشکدۀ کویرشناسی، گروه بیابانزدایی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

4 دانشیار، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران.

چکیده

افزایش دی‌اکسید کربن جو یکی از علت­‌های اصلی گرمایش جهانی و پیامدهای مخرب محیطی بر کرۀ زمین است. خاک‌ها سومین ذخیره‌گاه اصلی کربن هستند و کمیت ذخیره کربن به شدت متأثر از نوع مدیریت کاربری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرپذیری مقدار ذخیرۀ کربن در کاربری‌های باغ انار (L. Punica granatum)، مزرعه یونجه (L. Medicago sativa)، مرتع، مزرعه جو (L. Hordeum vulgare) و آیش با در نظر گرفتن تأثیر مؤلفه های مربوط به خاک (مقدار ماسه، رس، سیلت، N، P، K، OC،  EC وpH ) در منطقه علا شهرستان سمنان انجام شد. در هر کاربری از دو طبقه عمقی صفر تا cm 5 و cm 30-5 خاک در سه تکرار نمونه­‌گیری شد و ویژگی­های مذکور در 30 نمونه برداشتی، اندازه­‌گیری شد. به منظور بررسی اثر نوع کاربری در دو عمق خاک مورد مطالعه بر مقدار کربن خاک از تجزیه واریانس و برای مقایسه میانگین‌ها از آزمون دانکن و برای بررسی ارتباط بین ویژگی­‌های خاک و کربن آلی از همبستگی پیرسون استفاده شد. برای تعیین نوع رابطه بین متغیرها، رگرسیون چندگانه گام‌به‌گام انجام شد. بر اساس نتایج، نوع کاربری در دو عمق خاک اثر معنی­‌داری بر روی ذخیره کربن خاک دارد. بیشترین میانگین ذخیره کربن خاک در عمق‌های صفر تا cm 5 و cm 30- 5 خاک در کاربری‌های مزرعه L. M. sativa و باغ P. granatum به‌ترتیب Ton/ha 16/14 و Ton/ha 68/11 است. کم­ترین مقدار ذخیره کربن در عمق‌های صفر تا cm 5 و cm 30- 5 خاک مربوط به کاربری مرتع به ترتیب t/ha 6/23 و t/ha 16/58 است. ضریب همبستگی پیرسون بین کربن آلی و N و P به ترتیب با r برابر 0/8 و 0/59 (معنی‌دار در سطح 5 درصد) به­‌دست آمد. از آن جایی که همبستگی OC و P کم است، بنابراین، در بررسی رگرسیون حذف شد و در رابطه نهایی، OC خاک فقط بر اساس N خاک به‌­دست آمد. در مجموع به دلایلی چون اقلیم خشک، فقر پوشش گیاهی و شرایط خاکی نامناسب در کاربری مرتع نسبت به کاربری زراعت و باغ انار مقدار کربن کمتری ذخیره می­‌شود. همچنین ویژگی‌های خاک به جز ازت اثر معنی‌­داری بر روی ذخیره کربن آلی خاک ندارند. بنابراین برای افزایش OC می توان از کشت گیاهان خانواده بقولات متناسب با شرایط این مناطق استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها