مدل‌سازی اثرات تغییر کاربری اراضی و پوشش بر شدت بیابان‌زایی دشت مختاران با استفاده از روش CA_Markov

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای بیابان‌زدایی، گروه بیابان‌زدایی، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

2 دانشیار، گروه بیابان‌زدایی، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

3 استادیار، گروه بیابان‌زدایی، دانشکدۀ کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

4 دانشیار، عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

5 استادیار، عضو هیأت علمی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

چکیده

کاربری و پوشش اراضی یکی از عوامل مهم در ارتباط با خطر بیابانزایی است زیرا تخریب محیط زیست همیشه با حذف پوشش گیاهی طبیعی پدید می‌آید. در این پژوهش با ادغام سناریوهای تغییر کاربری اراضی با مدل ارزیابی بیابان‌زایی مدالوس (ESAs) حساسیت به بیابان‌زایی در حوزۀ آبخیز مختاران ارزیابی و به پیش بینی ریسک بیابان‌زایی پرداخته شد. نقشه‌های کاربری اراضی با استفاده از داده‌های سری-های زمانی تصاویر ماهواره‌ای لندست از سال‌های 1987 ،1998 ،2003 به عنوان سناریوی گذشته و 2015 به عنوان سناریوی حال حاضر طبقه‌بندی شد.نقشه کاربری اراضی سال 2025 و 2035 بر اساس شبیه‌سازی‌های مدل CA_Markovتهیه و به عنوان سناریوی آینده تعیین گردید. نتایج اعتبار سنجی با محاسبه کاپای تطابق کلی 95/0= Kno صحت مدل را تأیید کرد و کاربری اراضی برای سال 2025 و 2035 بر اساس ماتریس مساحت انتقال مارکف و قوانین انتقال پیش بینی گردید. نتایج نشان داد در کل دورة مورد مطالعـه، 29/68 کیلومتر مربع از وسعت اراضی دیم کاسـته و 35/25 کیلومتر مربع به اراضی کشاورزی و باغی افزوده شده است. در پهنه کاربری پلایا-اراضی لخت، تغییرات به سمت افزایش وسعت این اراضی به میزان 86/26 کیلومتر مربع بوده است. همچنین روند تغییرات کاربری مرتع با رشد این اراضی به میزان 83/18 کیلومتر مربع مثبت ارزیابی شد. در مقایسه با سناریوی حال حاضر، روند بیابان‌زایی در سناریوی آینده با افزایش مساحت مناطق بحرانی از 9/30 به 7/48 درصد طی دوره20 ساله، روند بیابان‌زایی رو به افزایش پیش-بینی شد. حساس ترین کاربری به بیابان‌زایی اراضی پلایا- لخت شناخته شد.

کلیدواژه‌ها