ارزیابی حال و آینده مقدار فرسایش خاک در حوزه آبخیز سد استقلال میناب با بهره‌گیری از مدل RUSLE-3D و سناریوهای تغییر اقلیم

عظیمی سردری, محمدرضا; بذرافشان, ام البنین; پاناگوپولوس, توماس; رفیعی سارودئی, الهام

doi:10.22034/jdmal.2020.38480

ارزیابی حال و آینده مقدار فرسایش خاک در حوزه آبخیز سد استقلال میناب با بهره‌گیری از مدل RUSLE-3D و سناریوهای تغییر اقلیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا عظیمی سردری ¹

ام البنین بذرافشان ²

توماس پاناگوپولوس ³

الهام رفیعی سارودئی ⁴

¹ دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

² دانشیار، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

³ استاد، مرکز تحقیقات دینامیک سازمانی و مکانی، دانشگاه آلگراو، پردیس گامبلاس، فارو، پرتغال

⁴ استادیاردانشکدة منابع طبیعی، گروه مهندسی طبیعت، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران

10.22034/jdmal.2020.38480

چکیده

این پژوهش با هدف ارزیابی مقدار کمی فرسایش خاک در دورة حاضر و پیش‌بینی تأثیر تغییر اقلیم طی افق زمانی 2030 بر آن انجام شد. برایی این منظور از دادههای بارش روزانه 1985 تا 2015 در ایستگاههای موجود و دادههای NCEP بهرهگیری شد. اقلیم دورة آینده از مدل‌های گردش عمومی جو CanESM2 و مدل ریزمقیاس نمایی آماری SDSM با سناریوهای RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5 شبیهسازی شد. مقدار عامل فرسایندگی باران در سناریوهای مختلف برآورد و در پایان مقدار فرسایش خاک توسط مدل RUSLE-3D برآورد شد. نتایج حاصل از پیش‌بینی بارش در آینده نشان‌دهندة افزایش آن از7/146 میلیمتر به 61/178 میلیمتر در دورة آینده است که با این وجود، به دلیل افزایش شدت بارندگی‌ها، در تمامی سناریوها مقدار عامل فرسایندگی باران در آینده بیش‌تر از دورة پایه خواهد شد. درواقع مقدار فرسایندگی باران به‌طور متوسط از MJ mm ha^-1 h^-1 y^-178/28 به MJ mm ha^-1 h^-1 y^-133/34 افزایش خواهد یافت. مقدار فرسایش در دوره پایه با استفاده از مدل، ton ha^-1yr^-1 16/10 برآورد شد، و با توجه به ثابت فرض کردن دیگر متغیرهای مدل RUSLE-3D و افزایش مقدار فرسایندگی باران در آینده، با سناریوهای RCP2.6، RCP4.5 و RCP8.5 به ترتیب 15%، 10 و 3درصد افزایش و مقدار فرسایش نیز به‌ترتیب به 7/11، 11 و 5/10 تن در هکتار در سال خواهد رسید. بنابراین ، افزایش مقدار بارش موجب افزایش عامل فرسایندگی باران و در نتیجه نرخ فرسایش خاک افزایش خواهد یافت. لذا، ارزیابی وضعیت حال و پیش‌بینی فرسایش خاک در آینده در حوزه آبخیز سد استقلال میناب، اطلاعات مفیدی را برای حفظ محیط طبیعی و حفاظت خاک ارائه می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

هدررفت خاک

ریزمقیاس نمایی

مدل‌سازی فرسایش

پیش‌بینی بارش