مدیریت بیابان

مدیریت بیابان

مقایسه کارایی شاخص‌های خشکسالی اقلیمی (SPI، RDI و SPEI) در مناطق خشک و نیمهخشک با شاخص سنجش از دوری TVDI

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استادیار، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
پایش و تحلیل شرایط خشکسالی یکی از مولفه‌های اصلی در مدیریت بهینه منابع آب است. در دهه‌های اخیر شاخص‌های متعددی برای کمی کردن ویژگی‌های خشکسالی توسعه یافته‌اند. همچنین با توجه به وقوع تغییر اقلیم و تأثیر آن بر روی رویدادهای خشکسالی، استفاده از شاخصی که عملکرد مناسبی در شرایط تغییر اقلیم ارائه دهد، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. در پژوهش حاضر برای بررسی خشکسالی در ناحیه فلات مرکزی ایران در دوره 2000 تا 2021 (1378 تا 1399)، عملکرد شاخص‌های بارش استاندارد شده (SPI)، شناسایی خشکسالی (RDI) و بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل استاندارد شده (SPEI) مقایسه شدند. درحالی‌که شاخص SPI فقط بر اساس بارش می‌باشد، شاخص‌های RDI و SPEI از تبخیر و تعرق پتانسیل نیز استفاده می­کنند. میزان تطابق تغییرات این شاخص‌ها با نوسانات رطوبت خاک به‌عنوان معیار انتخاب شاخص کارآمدتر در نظر گرفته شد. برای بررسی رطوبت خاک از شاخص سنجش از دوریTVDI  استفاده شد.TVDI  به‌عنوان شاخص مناسبی برای ارزیابی تغییرات رطوبت خاک شناخته شده است. پژوهش حاضر در استان‌های فلات مرکزی ایران انجام­شد. در پژوهش حاضر درآغاز در 16 ایستگاه منتخب با استفاده از داده‌های بارش، شاخص SPI محاسبه شد. برایت برآورد شاخص‌های SPEI و RDI، مدل فائو-پنمن-مانتیث برای تخمین تبخیر و تعرق پتانسیل استفاده شد. سپس از شاخص های مرتبط با مقدار پوشش گیاهی و دمای سطح زمین سنجنده مودیس برای محاسبۀ شاخص TVDI استفاده شد. نتایج مقایسه تطابق سه شاخص با TVDI از طریق محاسبه ضریب تبیین برای هر یک از سال‌های دوره آماری و میانگین کل دوره آماری نشان داد عملکرد شاخص‌های SPI و RDI با مقدار میانگین ضریب تبیین به‌ترتیب 51/0 و 54/0 از SPEI با میانگین 66/0 کمتر است. با توجه به اینکه SPEI تطابق بیشتری را با داده‌های رطوبت خاک نشان­داد، می‌تواند به‌عنوان شاخصی مناسب در بررسی­های خشکسالی در مناطق خشک و نیمه‌خشک مورد استفاده قرارگیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


دوره 13، شماره 1 - شماره پیاپی 33
6 مقاله
بهار 1404
صفحه 23-42

  • تاریخ دریافت 24 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 07 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1403