مدیریت بیابان

مدیریت بیابان

شناسایی گیاهان دارویی_صنعتی پرکاربرد مراتع بیابانی و بررسی آگاهی جامعه محلی نسبت به آنها در شهرستان خواف، خراسان رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
وحید کریمیان 1
حسین بارانی 2
1 استادیار، گروه مهندسی طبیت، دانشکده کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه یاسوج، ایران.
2 دانشیار، گروه مدیریت مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.
10.22034/jdmal.2025.2045459.1490
چکیده
گیاهان دارویی-صنعتی یکی از منابع ارزشمند در گسترۀ وسیع منابع­‌طبیعی ایران هستند که در صورت شناخت صحیح و بهره­‌برداری اصولی می‌­تواند، به­‌عنوان درآمد مکمل و نیز یک منبع غذایی نقش مهمی در رفاه و زندگی روزمره مردم محلی ایفا کنند. هدف از بررسی حاضر ارزیابی ظرفیت­‌های دارویی- صنعتی مراتع شهرستان خواف است. روش اصلی پژوهش حاضر مبتنی بر جستجوی اطلاعات به شیوه مستقیم و جمع‌­آوری داده­‌ها در قالب پرسشنامه از بهره­‌برداران بومی مراتع خواف بود. تعداد 45 پرسشنامه‌ با ضریب پایایی آلفای کرونباخ 0.77 تکمیل شد. برای بررسی همبستگی مولفه‌­های اجتماعی و میزان آگاهی و برنامه‌های آموزشی با استفاده از ضریب همبستگی اسپیرمن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد آگاهی بهره‌برداران در خصوص گیاهان دارویی- صنعتی زیاد است 47.8%. علاقۀ بهره‌برداران به شرکت در برنامه‌ها آموزشی متوسط 30.4% تا زیاد 63.0% بود. نتایج نشان از وابستگی زیاد معیشت و درمان بهره­‌برداران از گیاهان دارویی و صنعتی مراتع دارد. گونه‌­های گیاهی شناسایی شده متعلق به 21 تیره است که بیشترین گونه‌­ها متعلق به خانواده نعناعیان 19.15% ­­­است. پراکنش گونه‌­های گیاهی مورد بررسی بیشتر در ارتفاعات کوه‌­ها ­48.9% است. بر اساس نتایج حاصله از اندام‌­های گیاهی، بیشترین استفاده را برگ گیاهان مورد بررسی دارند (57.4%). از بین گیاهان شناسایی شده، گونه‌­های کما (Ferula ovina Boiss.)، اسپند (Peganum harmala L.)، کاکوتی (Ziziphora persica Bunge.)، زیره‌­سیاه (Cuminum cyminum L.)، آویشن (Thymus vulgaris L.)، پونه (Mentha pulegium L.)، بنه (Pistacia atlantica Desf subsp. (cabulica (Stocks) Rech.f.))، اسطوخودوس (Lavandula angustifolia Mill.) و ریواس (Rheum ribes L.) بیشترین استفاده را در مراتع شهرستان خواف بین بهره‌­برداران دارد. برای مدیریت و درآمدزایی گیاهان دارویی-صنعتی مراتع بیابانی خواف پیشنهاد می­‌شود، نهادهای تصمیم گیرنده حمایت و همکاری لازم با جوامع محلی در راستای توسعه رویشگاه گونه‌­های شاخص و فراهم ­کردن زیرساخت­‌های اصولی برای درآمدزایی و بهره‌­برداری پایدار را به‌­عمل آورند.
کلیدواژه‌ها
نعناعیان
پرسشنامه
بهره‌برداران
گونه‌های شاخص
بهره‌برداری پایدار

موضوعات

  1. Abdi Siavashani, A., Forouzehzeh, M. R., Barani, H., Yegane Badrabadi, H., & Mirdeilami, S.Z. (2021). Introduction of factors affecting monetization of medicinal plants from perspective of experts and utilizers (Case study: Lazur rangeland, Tehran province). Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research, 37(2), 260-277. DOI: 10.22092/ijmapr.2021.342481.2760 [In Persian]
  2. Abdolahi, V., Arzabi, H., Zare Chahuki, M A., Movahedi Mohamadi, H., Haderbari, Gh., & Motamedi, J. (2021). Assessment of the ability of mountain rangelands of Darmiyan in South Khorasan to exploit medicinal plants based on ecological characteristics and relying on indigenous knowledge of exploiters. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research, 37(1), 30-51. DOI: 10.22092/ijmapr.2021.343598.2820 [In Persian]
  3. Aburjai, T., Hudaib, M., Tayyem, R., Yousef, M., & Qishawi, M. (2007). Ethnopharmacological survey of medicinal herbs in Jordan, the Ajloun Heights region. Journal of Ethnopharmacology, 110, 294-304. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jep.2006.09.031
  4. Albuquerque, U.P., Medeiros, P.M., Almeida, A.L.S., Monteiro, J.M., Neto, E.M.F.L., Melo, J.G., & Santos, J. (2007). Medicinal plants of the Caatinga (semi-arid) vegetation of NE Brazil: A quantitative approach. Journal of Ethnopharmacology, 114, 325-354. DOI: 10.1016/j.jep.2007.08.017
  5. Amrollahi, A. & Forouzeh, M. R. (2020). Identification and Introduction of Some Medicinal Plants in Orzuiyeh Rangelands, Kerman, Iran. Qom University of Medicinal Science Journal, 14(10), 53-65. DOI: 52547/qums.14.10.53 [In Persian]
  6. Ansari, A., Sadat Ghazi, A., & Varmazyar. S. 2017. Evaluation of the Reliability and Validity of a Questionnaire Gauging Students' Satisfaction with Training Chairs. Journal of Occupational Hygiene Engineering, 4(2), 1-6. DOI: 21859/johe.4.2.1 [In Persian]
  7. Arzani, H. & Motamedi, J., (2019). Reducing pressure on rangelands, through economizing range management. Iran Nature, 4(2), 7-14. DOI: 22092/IRN.2019.119033 In Persian]
  8. Asadi, M., Maassoumi, A.A., Khatamsaz, M., & Mozaffarian, V. (Ed.)., 1988-2012. Flora of Iran, vols. 1-76. Research Institute of Forests and Rangelands Publications, Tehran. [In Persian]
  9. Dif rakhsh, M. Barani, H. & Poorrezaee, J. (2015). Ethnobotany of nonforage plants of Deli kama region (Mountainous Valley in Central Zagros). Social Science, 21(67), 153-205. DOI: 10.22054/qjss.2015.1237 [In Persian]
  10. Dolatkhahi, M. & Ghorbani Nohooji, M. (2012). The Most Used Medicinal Plant Species of Dashtestan (Bushehr Province), with Emphasize on Their Traditional Uses. Journal of Medicinal Plants, 12(46), 85-105. [In Persian]
  11. Eshaghi milasi, F. Mahmoudi, B. & yarali, N. (2017). Economic dependencies of Forest dwellers on forest resources of Central Zagros in Lordegan City. Iranian Journal of Forest, 9(2), 289-300. [In Persian]
  12. Forouzeh, M. Heshmati, G. A, & Barani, H. (2014). Collection and Investigation on ethnobotany of some palants in kohgiloye and Boirahmad province. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 5(2), 131-139. [In Persian]
  13. Hajizadeh, A., & Asghari, M. 2011. Methods and statistical analysis looking at the biology and health. Publications of Jahad Daneshgahi; 98 -402. [In Persian]
  14. Jahantab, E. Khosravi Mashizi, A. & Sharafatmandrad, M. (2024). Assessing the Success of Ferula assa-foetida L. Plantation Restoration Operations in Semi-Steppe Rangelands by Linking Plant Functional Traits to Species Diversity. Desert Management, 12 (29), 19-36. DOI: 22034/JDMAL.2024.2028225.­1464 [In Persian]
  15. Karimian, V. Sepehry, A. & Barani, H. (2024). Investigating the survival of medicinal-industrial plant Ferula assa-foetida in different exploitation methods, emphasizing the protection of this valuable plant. Iranian Journal of Forest and Range Protection Research, 22(1), 79-91. DOI: 10.22092/ijfrpr.2024.362951.1598 [In Persian]
  16. Maghsoudlu, M. & Parsapajou, S. (2011). Ethnobotany of Pas Qale area in the north of Tehran. Iranian Journal of Anthropological Research, 1(2), 137-161. [In Persian]
  17. Mardaninejad, sh. & Vazirpour, M. (2013). Collection and identification of medicinal plants used by the indigenous people of Mobarakeh (Isfahan), southwestern Iran. Journal of Herbal Drugs, 4(1), 23-32.
  18. Mirahmadi, S. Ahmadi, A. Hoseyni, S.Z. Abdi, N. & Toranjzar, H. (2022). Study of Some Physiological and Phonological Traits of Salvia Eremophila Boiss. At Three Rangeland Sites in Yazd Province. Desert Management, 10(1), 67-76. DOI: 22034/JDMAL.2022.544682.1358 [In Persian]
  19. Mirdeylami, S. Z. Heshmati, Gh. R. & Barani, H. (2015). Ethnobotanical and Ethnoecological Survey on Medicinal Species (Case Study Kechik Rangelands in the Northeast Golestan Province). Indigenous Knowledge, 1(2), 129-154. DOI: 10.22054/qjik.2016.1567 [In Persian]
  20. Mozaffarian, V. A. (1998). A dictionary of Iranian plant names. Farhang moaser publication, 596 pp. [In Persian]
  21. Noor Hosseini, S.A., Fallahi, A., Allahyari, M.S., Gholinejad, S. & Majlesi, S., (2018). Identifying the Economic and Educational-Extension Activities Affecting Cultivated Area of Medicinal Plants: A Comparison of the Weighting Methods of Entropy and Fuzzy Triangular in Delphi Technique. Agricultural Extension and Education Research, 10(4), 1-12. [In Persian]
  22. Omidi A. Khatamsaz M, & Zolfaghari B. (2012). Ethnobotany A Process Based Upon the Scientific Rewriting of Public Traditions. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 3(1), 51-60. [In Persian]
  23. Razavi, S. M., Khalesi, S., & Chamlanian, M. (2021). Investigation of the Patients' Attitudes Referring to Dental Centers toward Some Common Beliefs about Oral Health in Isfahan, Iran, During 2020. Journal of Mashhad Dental School, 45(3), 247-256.DOI: 22038/JMDS.2021.54176.1988 [In Persian]
  24. Rechinger, K.H. (Ed.) (1963-2015). Flora Iranica. vols. 1-181. Akademische Druck-U Verlagsanstalt, Graz.
  25. Reyazi, H. (2012). Methods of Exploitation of Medicinal and Aromatic Plant Communities in Rangeland and Forest Habitats of Iran. Nazeri publications the first edition, 216. [In Persian]
  26. Sadeghi, H. & Borjian, A. (2012). Medicinal plants of Cheshme Anjir region of Shiraz. Plant science, 25(7), 59-42. [In Persian]
  27. Sajjadi S, Batooli H, & Ghanbari A. (2011). Collection, Evaluation and Ethnobotany of Kashan Medicinal Plants. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 2(1), 29-36. [In Persian]
  28. Sher, H., Elyemeni, M., Hussain, K. & Sher, H. (2011). Ethnobotanical and economic observations of some plant resources from the northern parts of Pakistan. Ethnobotany Research & Applications, 9, 27-41.
  29. Vedeld, P., A. Angelsen, E. Sjaastad, & B. G. Kobugabe, (2004). Counting on the environment: Forest incomes and the rural poor, World Bank Environmental Department, 114 pp.
  30. Zolfaghari B, Sadeghi M, Tiri I, & Yousefali Tabar M. (2012). Collection, Identification, and Evaluation of the Traditional Applications of Some Plants of Babol. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 3(1), 113-124. [In Persian]
مدیریت بیابان
دوره 12، شماره 4 - شماره پیاپی 32
6 مقاله
زمستان 1403
صفحه 41-62

  • تاریخ دریافت 21 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 23 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 06 بهمن 1403