انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 11 22 Assessment of Local Community Resilience against Climate Change in the Rurals of Mashhad County سنجش تاب­آوری جامعه محلی در برابر تغییر اقلیم در روستاهای شهرستان مشهد 59 82 731125 10.22034/jdmal.2025.2073215.1514 FA مهری جهانسوزی دانش آموخته دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0005-1130-6560 حسین فراهانی دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0002-7039-4100 بهروز محمدی یگانه دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران جمشید عینالی دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0001-8587-8389 Journal Article 2025 10 01 <span lang="EN" style="font-size: 11.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">In recent years, climate change has not only altered rainfall patterns and air temperatures but has also significantly influenced agricultural production cycles, water resources, and food security. These transformations have led many rural areas to experience reduced income, out‑migration, infrastructure damage, and threats to livelihoods. Under such circumstances, rural resilience emerges as both a practical and scientific response that empowers communities. Rather than focusing solely on eliminating hazards, this approach emphasizes strengthening local capacities to adapt to evolving environmental and socio‑economic conditions. The present study aims to assess the resilience of rural communities to climate change and to examine the impacts of this phenomenon on the various dimensions of resilience in Mashhad County. A survey research design was adopted, utilizing a structured questionnaire as the primary data collection instrument. The questionnaire’s validity was verified through expert evaluation, and its reliability was confirmed using Cronbach’s alpha coefficient. The statistical population comprised 11,706 rural households in Mashhad County. Using Cochran’s formula, 372 households were selected through multi‑stage stratified random sampling with proportional allocation. For data analysis, Structural Equation Modeling (SEM) and one‑sample <em>t</em>‑test analyses were employed. The results indicate that the mean values for all dimensions of resilience—social, economic, infrastructural‑physical, environmental, institutional‑managerial, and psychological—were below the desirable threshold value of 3, with significance levels less than 0.01. Furthermore, SEM analysis revealed that climate change exerts a negative effect (path coefficient = −0.88) on the resilience dimensions of local communities in Mashhad County. Therefore, strengthening community resilience requires a multidimensional, integrated, and locally adaptive strategy that concurrently enhances economic, social, psychological, institutional, infrastructural, and environmental capacities</span> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">در سال‌های اخیر، تغییرات اقلیمی نه‌تنها الگوهای بارندگی و دمای هوا را دگرگون کرده، بلکه چرخه‌های تولید غذایی را نیز زیر تأثیر قرار داده‌است. این دگرگونی‌ها موجب شده‌اند که بسیاری از روستاها با کاهش درآمد، مهاجرت اجباری، تخریب زیرساخت‌ها و تهدید معیشت مواجه شوند. در چنین شرایطی، تاب‌آوری روستایی نقش مهمی در توانمندسازی جامعه دارد</span><span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">.</span><span style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> <span lang="AR-SA">این رویکرد به‌جای تمرکز بر حذف مخاطره، بر افزایش ظرفیت‌های محلی برای سازگاری با شرایط متغیر تأکید دارد. </span></span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">هدف پژوهش حاضر سنجش تاب­آوری جامعه محلی در برابر تغییر اقلیمی و تحلیل بعدهای مختلف تاب</span><span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">­</span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">آوری در شهرستان مشهد است. در این راستا </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات، از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه بهره گرفته شد. اعتبار پرسشنامه با نظر خبرگان مورد تأیید قرار گرفت و جهت </span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">تعیین پایایی مقیاس اصلی پرسشنامه از ضریب آلفاء کرونباخ استفاده شد. </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">جامعه آماری پژوهش را، 11706 خانوار روستاهای شهرستان مشهد تشکیل داده­اند؛ </span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">که بر پایه رابطۀ کوکران، 372 خانوار </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">با</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">روش</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">نمونه­گیری</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">تصادفی</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">طبقه­ای</span><span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">چند</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">مرحله­ای</span><span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">با</span><span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">انتساب</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">متناسب</span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> انتخاب‌شد. </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">برای تجزیه و تحلیل داده­ها، از مدل­سازی معادلات ساختاری</span><span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> </span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">و آزمون </span><span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">t</span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> تک نمونه­ای استفاده شد</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از مدل‌سازی معادلات ساختاری و آزمون</span><span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> t </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">تک‌نمونه‌ای استفاده شد. نتایج نشان داد میانگین تاب‌آوری در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، کالبدی-زیرساختی، محیطی، نهادی-مدیریتی و روان‌شناختی کمتر از سطح مطلوب عددی 3 بوده و سطح معناداری کمتر از 01/0 است</span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">. علاوه بر این نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری پژوهش نشان‌داد که تغییر اقلیمی با ضریب </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">88/0-</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> </span><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">تأثیر</span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> منفی بر ابعاد تاب­آوری جامعه محلی در برابر تغییر اقلیمی شهرستان مشهد دارد. براین اساس ارتقای تاب‌آوری جامعه محلی شهرستان مشهد نیازمند رویکردی چندبعدی، هماهنگ و مبتنی بر شرایط بومی است؛ که در آن تقویت ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی، روانی، نهادی، زیرساختی و محیطی به‌صورت همزمان مورد توجه قرارگیرد</span><span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">.</span> https://www.jdmal.ir/article_731125_45f7a43847266419ad274d3d79b24a29.pdf