انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 14 1 2026 05 22 The Synergistic Effects of Mycorrhiza and Zeolite on Improving Soil Properties and Establishing Capparis spinosa L. under Arid Climate Conditions of Semnan Region تأثیر هم‌افزایی مایکوریزا و زئولیت بر بهبود ویژگی‌های خاک و استقرار گیاه کبر در شرایط اقلیمی خشک منطقه سمنان 45 60 737414 10.22034/jdmal.2026.2078482.1519 FA علی ثابت خیرآبادی دانشجوی دکتری علوم و مهندسی مرتع دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران حسن یگانه دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. فرزانه بهادری دانشیار مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سمنان، ایران. حمید نیکنهاد دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. Journal Article 2025 11 21 Arid and semi-arid regions of Iran face significant challenges in establishing vegetation due to soil salinity, lack of organic matter, and low water retention. Capparis spinosa, a native and drought-tolerant species, is considered suitable for land rehabilitation. This study examined the interaction between Zeolite, a mineral soil amendment, and arbuscular mycorrhizal fungi, a biological agent, on soil properties and the establishment of Capparis spinosa L. The experiment used a factorial design with three Zeolite levels (0, 150, and 300 g per planting pit), three mycorrhiza levels involving Rhizophagus irregularis and Funneliformis mosseae, and two plant ecotypes—Alborz and Yazd—with three replications. Soil physicochemical properties and plant growth indices were measured at the end of the growing season. Results showed that the combined application of mycorrhiza and Zeolite significantly enhanced most soil properties and growth indices of C. spinosa. Notably, soil organic carbon increased to 0.93%, up from 0.56% in the control, along with a 65% rise in organic matter when applying 300g Zeolite with Funneliformis mosseae. In this optimal treatment, the establishment rate reached 96%, compared to less than 50% in control. The Alborz ecotype demonstrated superior nutrient uptake and chlorophyll accumulation. In conclusion, the synergistic effect of mycorrhiza and Zeolite significantly improves soil quality and promotes C. spinosa growth under arid conditions. This integrated method offers a sustainable strategy to enhance seedling survival and restore vegetation in Iran’s drylands. مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران با چالش‌های جدی در استقرار پوشش گیاهی به‌دلیل شوری، کمبود مواد آلی و ظرفیت نگهداری پایین رطوبت مواجه هستند. گیاه کِبِر (Capparis spinosa L)، گونه‌ای بومی و مقاوم به خشکی، مناسب برای احیای اراضی است. در پژوهش حاضر،تأثیر هم‌افزایی اصلاحگر معدنی زئولیت و عامل زیستی مایکوریزا بر بهبود ویژگی‌های خاک و استقرار گیاه کبر بررسی شد. آزمایش در قالب طرح فاکتوریل با سه سطح زئولیت صفر، ۱۵۰ و g۳۰۰ در گودال، سه سطح قارچ مایکوریزا Funneliformis mosseae و Rhizophagus irregularis و شاهد و دو جمعیت گیاهی البرز و یزد با سه تکرار انجام شد. ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک و شاخص‌های رشد گیاه در پایان فصل رشد اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان‌داد که تأثیر ترکیبی مایکوریزا و زئولیت بر بیشتر ویژگی‌های خاک و شاخص‌های رشد گیاه کِبِر به‌صورت معنی‌داری مثبت بود. بیشترین بهبودی در کربن آلی خاک افزایش تا 93/0% نسبت به شاهد 56/0% و همچنین افزایش 65% ماده آلی خاک در تیمار همزمان زئولیت g300 به همراه قارچ مایکوریزا Funneliformis mosseae مشاهده شد و درصد استقرار نهال‌ها به 96% رسید، در حالیکه در تیمار شاهد کمتر از 50% بود. اکوتیپ البرز پاسخ بهتری در جذب عناصر و افزایش کلروفیل نشان داد. درواقع برهم‌کنش هم‌افزای قارچ مایکوریزا و زئولیت موجب بهترشدن چشمگیر کیفیت خاک و ارتقای شاخص‌های رشد کِبِر در شرایط خشک شد و به‌عنوانروشی مناسب برای افزایش زنده‌مانی نهال‌ها و احیای پوشش گیاهی در شرایط خشک ایران است.

https://www.jdmal.ir/article_737414_9fb73421739e5f34db61eb62372cf0b6.pdf