انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 Effects of cutting methods on vegetation dynamics, regeneration and rangeland condition in old Haloxylon plantations, Neishabur اثر روش‌های قطع بر پویایی پوشش گیاهی، زادآوری و وضعیت مرتع در تاغزارهای دیرزیست نیشابور 71 88 737796 10.22034/jdmal.2026.2089062.1529 FA ابوالحسن دررودی کارشناس ارشد بیابان‌زدایی، دانشکده کویرشناسی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. احمد صادقی پور دانشیار گروه مدیریت مناطق خشک، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. شیما نیکو دانشیار گروه بیابانزدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0002-0069-719X Journal Article 2026 05 19 This study examined how strip cutting, clear-cutting, and no cutting as a control affected vegetation, natural regeneration, biodiversity, and rangeland health in old Haloxylon aphyllum (Minkw.) Iljin stands south of Neishabur in Razavi Khorasan. Cutting was done in 2006, and sampling took place 11 years later in 2017 using a randomized complete block design with 15 replicates per treatment. Indicators measured included canopy and understory cover, forage yield, regeneration and mother plant density, litter percentage, biodiversity indices (Simpson, Shannon-Wiener, Margalef), species count, and rangeland condition via the Parker method. Results showed strip cutting had the best ecological outcomes—248 seedlings per hectare, 66% understory cover, 48.67 kg forage per hectare, and a good rangeland condition score of 44. Clear-cutting resulted in the highest species richness with 11 species, mostly annual opportunistic ones of low conservation value. Complete removal of H. aphyllum dramatically reduced regeneration to 92 seedlings per hectare and lowered rangeland condition to a poor score of 25, due to increased wind erosion and microclimate damage. The control had poor regeneration (146 seedlings per hectare) because of intense competition among old plants, leading to a moderate condition score of 39. The Shannon-Wiener index was highest in strip cutting at 1.91, while no significant differences were found for the Simpson index, suggesting management impacts mainly affected less dominant species. Rangeland health showed positive trends across all treatments. Overall, strip cutting proved most effective for restoring old H. aphyllum stands by preserving windbreaks, stabilizing microclimate, ensuring seed sources, reducing competition, and maintaining protective canopy cover. پژوهش حاضر تأثیر سه روش مدیریتی شامل قطع یکسره نواری، قطع یکسره وسیع و شاهد بدون قطع بر پویایی پوشش گیاهی، زادآوری طبیعی، شاخص‌های تنوع زیستی و وضعیت مرتع در تاغزارهای دست‌کاشت دیرزیست جنوب نیشابور را مقایسه میکند. عمل قطع در سال ۱۳۸۵ اجرا و نمونه‌برداری ۱۱ سال بعد در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با ۱۵ تکرار انجام‌شد. شاخص‌های اندازه‌گیری‌شده شامل تاج‌پوشش، پوشش زیرآشکوب، تولید علوفه، تراکم زادآوری، تعداد پایه‌های مادری، درصد لاشبرگ، شاخص‌های تنوع سیمپسون و شانون وینر، شاخص غنای مارگالف، تعداد گونه، وضعیت و گرایش مرتع بود. یافته‌ها نشان داد قطع نواری با ثبت ۲۴۸ نهال در هکتار زادآوری، ۶۶ درصد پوشش زیرآشکوب و 67/48 Kg.ha-1 تولید علوفه، بهترین عملکرد را داشت و وضعیت مرتع آن با امتیاز ۴۴ در درجه خوب ارزیابی شد. قطع وسیع اگرچه با ۱۱ گونه بیشترین تعداد گونه را داشت، اما افزایش به‌طور عمده ناشی از استقرار گونه‌های یکساله و فرصت‌طلب با ارزش حفاظتی کم بود. حذف کامل پوشش Haloxylon aphyllum (Minkw.) Iljin در این تیمار، زادآوری را به ۹۲ نهال در هکتار کاهش داد و امتیاز وضعیت مرتع را به ۲۵ رساند که نشان‌دهندۀ درجه ضعیف به‌دلیل تشدید فرسایش بادی و تخریب خرداقلیم (میکروکلیما) بود. تیمار شاهد نیز به دلیل رقابت شدید درون‌گونه‌ای در توده‌های مسن، با ۱۴۶ نهال در هکتار زادآوری مناسبی نداشت و وضعیت آن با امتیاز ۳۹ متوسط ارزیابی شد. شاخص شانون وینر در قطع نواری با 91/1 بیشترین مقدار را داشت، در حالی که شاخص سیمپسون تفاوت معنی‌داری بین تیمارها نداشت که بیانگر تأثیر بیشتر روش‌های مدیریتی بر گونه‌های نادر است. گرایش مرتع در هر سه تیمار مثبت برآورد شد. به‌طور کلی، قطع یکسره نواری با حفظ ساختار بادشکنی، تعدیل خرداقلیمی، تضمین منبع بذر پیوسته از پایه‌های مادری و کاهش رقابت درون‌گونه‌ای، به‌عنوان کارآمدترین روش مدیریتی برای احیای تاغزارهای دیرزیست منطقه نیشابور شناسایی شد.

https://www.jdmal.ir/article_737796_3c99a845116d2cd60cda7d7659f30620.pdf