انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 12 3 2024 11 21 The Effect of Afforestation with Diverse Species on Carbon Sequestration in Semi-Arid Areas of Kurdistan Province (Case Study: Sanandaj) تأثیر جنگل‌کاری با گونه‌های مختلف بر مقدار ترسیب کربن در منطقۀ نیمه استپی سنندج 1 14 717209 10.22034/jdmal.2024.2041263.1482 FA حامد جنیدی دانشیار گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران و دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. محمد امین صوفی دانش آموخته گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. بهرام قلی نژاد استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2024 09 16 This study aimed to evaluate the impact of afforestation with broadleaf, coniferous, and mixed species on carbon sequestration rates in 40-year-old afforested areas of the Sarnjianeh region, Sanandaj. The treatments included pure stands of Cupressus sempervirens and Fraxinus rotundifolia, as well as a mixed stand of F. rotundifolia and Robinia pseudoacacia. Soil samples (0–30 cm depth) were collected alongside measurements of aboveground, belowground, and litter biomass within the afforested stands and an adjacent rangeland. Carbon sequestration in the aboveground and belowground biomass, litter, and soil was quantified. Data analysis was performed using one-way analysis of variance (ANOVA) and Duncan's test in SPSS software. Results revealed that afforestation significantly enhanced organic carbon storage compared to rangelands. The total organic carbon storage in the control rangeland was 49.05 tons ha⁻¹ yr⁻¹, which was significantly lower than the afforested stands. The highest organic carbon storage was observed in the C. sempervirens stand, at 95.26 tons ha⁻¹ yr⁻¹. No significant difference was detected between the mixed stand (81.61 tons ha⁻¹ yr⁻¹) and the F. rotundifolia stand (74.84 tons ha⁻¹ yr⁻¹) regarding total organic carbon storage. The annual carbon sequestration rates per unit area were estimated at 1.11 tons ha⁻¹ yr⁻¹ for the C. sempervirens stand, 0.82 tons ha⁻¹ yr⁻¹ for the mixed stand, and 0.163 tons ha⁻¹ yr⁻¹ for the F. rotundifolia stand. The findings demonstrate that mixed-species afforestation promotes greater carbon sequestration compared to monoculture stands of Fraxinus due to species diversity. Furthermore, the study highlights the varying carbon sequestration potentials of different tree species. Coniferous species, such as C. sempervirens, exhibit higher carbon sequestration rates than broadleaf species, making them more suitable for semi-arid regions like Kurdistan Province. However, given that some conifers are non-native, careful consideration of their ecological impacts is essential when incorporating them into afforestation projects. پژوهش حاضر به‌منظور ارزیابی تاثیر جنگل‌کاری با گونه‌های پهن‌برگ، سوزنی‌برگ و آمیخته بر مقدار ذخیره و ترسیب کربن در عرصه‌های جنگل‌کاری شده40 سالۀ منطقۀ سرنجیانه سنندج انجام شد. تیمارهای بررسی شده در توده‌های 40 ساله خالص سرو نقره‌ای (.Cupressus sempervirens L)، زبان گنجشک (.Fraxinus rotundifolia Mill) و آمیخته (F. rotundifolia) و اقاقیا (.Robinia pseudoacacia L) همراه با مراتع مجاور شاهد انتخاب شد. نمونه‌برداری خاک از عمق صفر تا cm30، زیست توده هوایی، زیرزمینی و لاشبرگ به‌صورت نظام‌مند-تصادفی در توده‌های جنگل‌کاری و مرتع مجاور انجام شد و مقدار کربن ترسیب شده در زیست‌تودۀ اندام هوایی و زیرزمینی، لاشبرگ و خاک اندازه‌گیری شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از تحلیل واریانس یک‌طرفه و آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد جنگلکاری موجب افزایش ذخیره کربن آلی نسبت به مرتع شده است. مقدار ذخیرۀ کربن آلی کل در مرتع شاهد باton ha-1yr-1 49.05 دارای تفاوت معنی دار با توده‌های دیگراست. بیشترین مقدار ذخیره کربن آلی مربوط به توده C. sempervirens معادل ton ha-1yr-1 95.26 بود. در توده آمیخته با مقدارton ha-1yr-181.61 و توده F. rotundifolia معادل ton ha-1yr-174.84 تفاوت معنی‌داری از نظر ذخیره کل کربن آلی در واحد سطح مشاهده نشد. نرخ سالانۀ ترسیب کربن در واحد سطح بوم‌سازگان جنگل‌کاری سرنجیانه سنندج در توده‌‌ C. sempervirens ton ha-1yr-11.15، در توده آمیخته ton ha-1yr-1 0.82 و در توده F. rotundifolia معادل ton ha-1yr-10.63 برآورد شد. نتایج این پزوهش نشان دهد که توان ترسیب کربن در گونه‌های درختی مختلف با یکدیگر متفاوت است و در مناطق نیمه خشک استان کردستان و مناطق مشابه، کشت گونه‌های سوزنی برگ به دلیل نیاز آبی کمتر، نسبت به گونه‌های پهن برگ برای افزایش نرخ ترسیب کربن ارجحیت دارد. البته به دلیل غیر بومی بوده برخی از سوزنی برگان، در بکارگیری آنها در اجرای پروژه‌های جنگلکاری، دیگر جنبه‌های بوم‌شناختی کشت این گونه‌ها می‌باید مد نظر قرار گیرد.

https://www.jdmal.ir/article_717209_7feff858593b63228192d2740affb2e7.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 12 3 2024 11 21 Investigating the Effect of Crescent Catchment Systems on Runoff Collection and Management (Case study: Chadroyeh watershed, Fars) بررسی تأثیرسامانه‌های هلالی آبگیر در مدیریت و جمع‌آوری رواناب در حوزۀ آبخیز چدرویه، فارس 15 30 716497 10.22034/jdmal.2024.2040142.1478 FA حسن مقیم دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، فارس، ایران. 0009-0004-1123-5603 امین نقیبی کارشناسی ارشد مرتع و آبخیز، شرکت مهندسین مشاور حاسب کرجی، فارس، ایران معصومه سبزی دکتری بیابان زدایی، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، فارس، ایران. زهرا فرهمندیان کارشناسی ارشد مدیریت مناطق بیابانی، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، فارس، ایران. Journal Article 2024 09 01 This study investigates the effectiveness of precipitation storage operations, specifically crescent catchment systems, as an innovative and beneficial approach for rangeland restoration in arid and semi-arid regions of the country. The Chadaroyeh basin was selected as the study area, where four biological and biomechanical implementation programs were designed to manage and collect existing runoff. A total area of 93.23% of the Chadaroyeh watershed was designated for crescent catchment systems, incorporating seeding efforts. Additionally, three mortar rock weirs and five dry weirs were strategically designed at the basin outlet, taking into account the annual inflow and the morphology of the main waterway. Two mortar rock weirs were constructed to control sedimentation and protect the soil upstream, while a sediment-retaining mortar rock weir was built at the outlet of the CH1 and CH2 sub-basins. The remaining five dry weirs were positioned around the aforementioned structures and in secondary and tertiary waterways. The SCS method was employed to estimate flood volumes for various return periods. Results from estimating the water intake capacity of the crescent catchments revealed that, by applying this method to 1796.76 ha of the Chadaroyeh watershed, a total of 2,454,515.79 m³ of surface runoff would be stored annually. When considering the flood volumes for different return periods, the total storage capacity of the three mortar rock structures was estimated to be 88,000 m³ for a 25-year return period, which accounts for only 11.9% of the total 25-year flood volume. However, these structures manage and store 75.3% and 25.8% of the total flood volume in the Chadaroyeh watershed for 2- and 5-year return periods, respectively پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر عملیات ذخیره نزولات در قالب سامانه هلالی آبگیر بعنوان پروژه ای نسبتاً جدید و شـاخص مـورد اسـتفاده در احیـاء مراتع مناطق خشک و نیمه خشک کشور انجام شد. به‌منظور مدیریت و جمع‌آوری رواناب موجود در حوضه چدرویه چهار برنامه اجرایی زیستی و زیست –سازهای ، در نظر گرفته شده است. بر این اساس، گسترهایی برابر با 93.23% از کل مساحت حوزه آبخیز چدرویه به سامانه‌های هلالی آبگیر همراه با بذرکاری تعیین شده است. افزون بر این، سه دهنه بند سنگی ملاتی و پنج بند خشکه‌چین با توجه به آورد سالیانه و مورفولوژی آبراهه اصلی، در خروجی حوضه؛ دو بند سنگی ملاتی برای کنترل رسوب و حفاظت خاک در بالادست حوضه، و در خروجی زیرحوضه‌های CH1 و CH2 یک بند سنگی ملاتی رسوبگیر طراحی شده است. همچنین، پنج بند خشکه‌چین در پیرامون سازه‌های مذکور و در آبراهه‌های درجه دو و سه طراحی گردید. برای تعیین حجم سیلاب در دوره بازگشت‌های مختلف از روش SCS استفاده شده است. نتایج حاصل از برآورد حجم آبگیری در هلالی‌های آبگیر نشان داد با اجرای این روش در سطح ha1796.76 از حوزه آبخیز چدرویه، سالیانه 2454515.79m3 از رواناب سطحی ذخیره خواهد شد. با توجه به مقدار حجم سیلاب در دوره بازگشت‌های مختلف، مجموع حجم ذخیرهای سه سازۀ سنگی ملاتی m388000 با دوره بازگشت 25 ساله برآورد شد که این مقدار فقط 11.9% از کل حجم سیلاب 25 ساله را استحصال و مدیریت می‌کند. این سازه‌ها در مجموع برای دوره بازگشت‌های 2 و 5 ساله به ترتیب 75.3% و 25.8% کل حجم سیلاب ایجاد شده در حوزه آبخیز چدرویه را مدیریت و ذخیره می‌کنند.

https://www.jdmal.ir/article_716497_4437a4f878afab5d392a194b90260676.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 12 3 2024 11 21 A Quantitative Assessment of The Impacts of Agricultural Development, With A Focus on Food Security and Desertification Risk in The Balajam Plain of Torbat Jam County, Khorasan Razavi Province ارزیابی کمّی تأثیر توسعۀ کشاورزی بر امنیت غذایی و خطر بیابان‏زایی در دشت بالاجام شهرستان تربت جام، استان خراسان رضوی 31 54 715701 10.22034/jdmal.2024.2037535.1475 FA مصطفی رضوانی مقدم کارشناس ارشد، دانشکده منابع طبیعی و محیط ‌زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. مرتضی اکبری دانشیار گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0002-8637-266X مژگان ثابت تیموری استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی گردشگری، جهاد دانشگاهی مشهد، مشهد، ایران. شجاعت زارع استادیار بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. Journal Article 2024 08 04 Desertification poses a significant threat to ecosystems worldwide, particularly in arid and semi-arid regions. In recent decades, this issue has been exacerbated by intensified human activities, including agricultural expansion. This study investigates whether agricultural development, while contributing to food security, has simultaneously driven environmental degradation. To address this question, agricultural development was evaluated using key indicators such as crop yield and production, infrastructure investment, institutional development, employment, and mechanization. Desertification intensity was then assessed using the IMDPA model based on climate, soil, land use change, and groundwater indicators. The research was conducted in the Balajam Plain of Torbat Jam County, one of the primary agricultural regions in Khorasan Razavi Province, over the period from 2011 to 2021. Results indicate that the region experienced notable progress in agricultural development, including increased employment and income generation. During this period, investments in the agricultural sector rose from 1,560 million rials to 14,800 million rials, and approximately 24. 95 km² of land was levelled and rehabilitated. These efforts led to enhanced production and yield per hectare for key crops, including wheat, barley, sugar beet, and fodder corn. However, findings on desertification revealed concerning trends: 37% of the region fell into the severe desertification category, while 63% was classified as moderate. The primary drivers of desertification were identified as climatic factors, groundwater depletion, land use changes, and soil quality degradation. These processes have resulted in the degradation of fundamental ecological resources and pose a significant threat to long-term food security in the region. بیابان‏‌زایی، تهدیدی جدی برای تمامی بوم‌سازگان‌ به‌ویژه مناطق خشک می‌باشد. به طوریکه، امروزه با گسترش فعالیت‌های انسانی از جمله کشاورزی، بیابان‌زایی نیز شدت یافته‌است. لذا، پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش که آیا توسعۀ کشاورزی علاوه بر افزایش امنیت غذایی، تأثیرهای خسارت‌بار محیطی نیز به همراه خواهد داشت، انجام شد. بنابراین، در ابتدا تأثیر توسعه کشاورزی با استفاده از شاخص‌هایی همچون عملکرد و تولید، سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساختی، نهادی، اشتغال و مکانیزاسیون انجام و سپس شدت بیابان‌زایی با استفاده از معیارهای اقلیم، خاک، تغییر کاربری اراضی و شاخص‌‏های کمّی و کیفی آب زیرزمینی با استفاده از مدل IMDPA محاسبه شد. این پژوهش در دشت بالاجام شهرستان تربت‌جام که از قطب‌های مهم کشاورزی در خراسان رضوی است، در دورۀ آماری 1390 تا 1400 انجام شد. نتایج ارزیابی تأثیر توسعۀ کشاورزی نشان داد که منطقۀ مورد بررسی از نظر شاخص‏‌های توسعه‌ای کشاورزی، اشتغال و درآمدزایی از سال 1390 تا 1400 روند افزایشی داشته است. در سال‌های 1390 تا 1400 به ترتیب مقدار سرمایه‌گذاری از 1560 میلیون ریال به 14800 میلیون ریال رسیده و در حدود km224.95 از اراضی نیز تسطیح و نوسازی شده‌اند. در نتیجه این اقدامات، مقدار تولید و عملکرد در هکتار برای محصولات کلیدی همچون گندم، جو، چغندرقند و ذرت علوفه‌ای افزایش یافته است. اما از بُعد تخریب سرزمین و بیابان‌زایی، نتایج بیانگر آن است که 37 و 63 درصد منطقه به ترتیب در طبقۀ شدید و متوسط بیابان‌زایی قرار دارند. به طوریکه بیشترین تأثیر بر بیابان‌زایی دشت بالاجام به ترتیب مربوط به معیارهای اقلیمی، آب زیرزمینی، تغییر کاربری و کاهش کیفیت خاک بوده که موجب تخریب منابع پایه و بوم‌شناختی شده و در نتیجه امنیت غذایی را با خطر جدی مواجه ساخته است.

https://www.jdmal.ir/article_715701_b25952865afd509aace1d3c0ddd96b31.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 12 3 2024 11 21 Habitat Suitability Modelling of Persian Gazelle Using Maxent Model in Hormod Protected Area, Fars Province, Iran مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه جبیر با بهره‌گیری از مدل آنتروپی بیشینه در منطقۀ حفاظت‌شده هرمود استان فارس 55 72 715251 10.22034/jdmal.2024.2028666.1465 FA برهان یوسفی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد مهندسی محیط‌زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. علی جعفری دانشیار گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. علی اصغر نقی پور استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. Journal Article 2024 05 10 This study employed the Maximum Entropy (MaxEnt) model to assess the habitat suitability of the Persian gazelle (Gazella bennettii) within the Hormood Protected Area. Habitat modeling was conducted using 45 occurrence points of the species and a range of environmental variables, including topographic, climatic, vegetation cover, and anthropogenic factors. All environmental datasets and species occurrence points were prepared in a standardized ASCII format and input into the MaxEnt software. The model was executed with 10,000 background points and a maximum of 15 iterations. Model performance was evaluated using the Area Under the Curve (AUC) of the Receiver Operating Characteristic (ROC), while the Jackknife test was applied to identify the relative importance of environmental variables in predicting habitat suitability. Results from the Jackknife test highlighted that the most influential variables were distance from villages (41.1%), vegetation cover (16.6%), slope (13.7%), and mean daily temperature (10.3%). The study estimated that 17.6% of the total area constitutes suitable habitat for the Persian gazelle, while 82.4% was categorized as unsuitable. The model's accuracy, reflected by an AUC value of 0.87, indicates its robust ability to differentiate between suitable and unsuitable habitats. Given the significant role of anthropogenic factors, particularly proximity to villages, in influencing habitat suitability, the study recommends implementing targeted management strategies. These should prioritize environmental education and raising conservation awareness among local communities residing within and around the study area to mitigate human-induced pressures on gazelle habitats. در پژوهش حاضر مطلوبیت زیستگاه جبیر با نام علمی Gazella bennettii shikarii با بهره‌گیری از مدل آنتروپی بیشینه در منطقه حفاظت‌شده هرمود تعیین شد. برای اجرای مدل‌ بر اساس 45 نقطه حضور گونه از چهار گروه متغیر محیطی شامل اقلیمی، توپوگرافی، پوشش‌گیاهی و فاصله از عوامل انسان‌ساخت بهره‌گیری شد. همه داده‌ها به‌همراه نقاط حضور گونه برای مدل‌سازی به نقشه با فرمت یکسان تبدیل و وارد نرم‌افزار آنتروپی بیشینه شدند. مدل با 10000 نقطه پس‌زمینه و بیشینه 15 اجرا شد. از شاخص سطح زیر منحنی نمودار ROC برای ارزیابی نتایج مدل و از آزمون جک‌نایف برای تعیین اهمیت هر یک از متغیرهای محیطی در پیش‌بینی مطلوبیت زیستگاه گونه استفاده شد. بر اساس نتایج آزمون جک‌نایف و جدول سهم نسبی متغیرها، متغیرهای فاصله از روستا، پوشش گیاهی، شیب و میانگین دمای روزانه به ترتیب با 41.1%، 16.6%، 13.7% و 10.3% دارای بیشترین اهمیت در پیش‌بینی مطلوبیت زیستگاه گونه بودند. مساحت زیستگاه‌های مطلوب و نامطلوب به ترتیب 17.6% و 82.4% از کل منطقه مطالعاتی برآورد شد. سطح زیر منحنی برابر 0.87 نشان‌دهندۀ دقت زیاد مدل در تعیین زیستگاه‌های مطلوب و نامطلوب گونه است. با توجه به تأثیر فاصله از روستا در تعیین مطلوبیت زیستگاه گونه جبیر، آموزش و افزایش فرهنگ محیط زیستی روستائیان ساکن در داخل و مجاور منطقه مورد مطالعه به‌عنوان راهکار مدیریتی ضروری پیشنهاد می‌شود.

https://www.jdmal.ir/article_715251_a911b7495068bad72b5a2996ff1ab120.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 12 3 2024 11 21 Assessing the Resilience of Rural Settlements in Mahneshan Township Against Food Insecurity in Drought Conditions ارزیابی تاب‌آوری سکونتگاه‌‌های روستایی شهرستان ماهنشان در برابر ناامنی‌‌غذایی در شرایط خشکسالی 73 98 716284 10.22034/jdmal.2024.2035159.1472 FA مععصومه محمدلو دانشجوی دکترا، گروه جغرافیای انسانی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. عبدالرضا رحمانی فضلی دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. ژیلا سجادی دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. مهدی چراغی استادیار، گروه جغرافیا، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. Journal Article 2024 07 12 One of the significant consequences of reduced resilience in human settlements, driven by climate change and drought, is the rise in food insecurity. The counties within Zanjan Province face varying degrees of drought severity. This study aims to evaluate the resilience of rural settlements to food insecurity under drought conditions. The research is applied in nature and adopts a descriptive-analytical approach. The statistical population comprises 122 inhabited villages, with a sample size of 30 villages from Mahneshan County. Data collection was carried out through library research and field observations, while data analysis was performed using spatial analysis tools within the GeoDa software. An assessment of the Standardized Precipitation Index (SPI) revealed that the study area experienced seven mild wet years, seven mild droughts, and three moderate droughts. To investigate and measure food insecurity levels, raw data from the Household Income and Expenditure Survey of rural households, conducted by the Statistical Center of Iran from 2006 to 2022, were used to calculate the food insecurity index. The findings indicated that the average food insecurity index was 44.7%. The lowest and highest levels were observed in the villages of Yousefabad (23.4%) and Ebrahimabad (79.3%), respectively. Furthermore, the results showed that, among economic resilience indicators, dependency ratio, employment rate, and economic participation had the most significant influence on resilience. Among social resilience indicators, gender ratio, population growth (1995–2045), and male literacy rate were key factors. In terms of environmental-physical indicators, the percentage of retrofitted housing, the proportion of unauthorized wells, and the percentage of authorized agricultural wells had the greatest impact on enhancing village resilience to drought and reducing vulnerability to food insecurity. It is crucial for planners to prioritize these indicators to enhance resilience and mitigate food insecurity in rural areas. These regions, due to their heavy reliance on natural resources and agriculture, are particularly vulnerable to the adverse effects of climate change and drought. Increased food insecurity can lead to migration, diminished economic and social welfare, greater pressure on limited resources, and, ultimately, a threat to the sustainability of rural settlements. یکی از پیامدهای کاهش سطح تاب‌‌آوری سکونتگاه‌‌های انسانی ناشی از تغییرات اقلیمی و خشکسالی، افزایش سطح ناامنی غذایی می‌‌باشد. شهرستان‌های استان زنجان با سطوح مختلفی از خشکسالی روبرو هستند. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تاب‌آوری سکونتگاه‌‌های روستایی در برابر ناامنی‌‌غذایی در شرایط خشکسالی می‌‌باشد. پژوهش جاری از نظر نوع کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است و جامعه آماری آن شامل 122 روستای دارای سکنه و حجم نمونه 30 روستای شهرستان ماهنشان است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌‌ای و مشاهده‌‌ای، و تجزیه‌‌وتحلیل اطلاعات با استفاده از ابزارهای تحلیل فضایی نرم‌‌افزار GeoDa انجام شده است. بررسی شاخص SPI نشان داد در محدوده مورد مطالعه 7 بار ترسالی خفیف، 7 بار خشکسالی خفیف و 3 بار خشکسالی متوسط به وقوع پیوسته است. برای بررسی و اندازه‌‌گیری مقدار ناامنی غذایی از داده‌‌های خام طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوارهای روستایی مرکز آمار ایران از سال 1385 تا 1401 استفاده و شاخص ناامنی غذایی محاسبه شد. یافته‌‌ها نشان داد میانگین شاخص ناامنی غذایی 44.7%، کمترین و بیشترین مقدار به ترتیب مربوط به روستاهای یوسف‌‌آباد و ابراهیم‌‌آباد با مقادیر 23.4% و 79.3% می‌‌باشد. همچنین مشخص شد در بین شاخص‌‌های تاب‌‌آوری اقتصادی، بار تکفل، نرخ اشتغال و مشارکت اقتصادی، در بین شاخص‌‌های تاب‌‌آوری اجتماعی، نسبت جنسی، رشد 95-45 و درصد سواد مردان و در شاخص‌‌های محیط‌‌زیستی- کالبدی، درصد مسکن‌‌های مقاوم‌‌سازی شده، درصد چاه غیرمجاز و درصد چاه کشاورزی مجاز بیشترین تأثیر را در افزایش تاب‌‌آوری روستاها در برابر خشکسالی و کاهش آسیب‌‌پذیری در برابر ناامنی غذایی دارند. ضروری است برنامه‌ریزان با تمرکز بر شاخص‌های مختلف یاد شده به بهبود تاب‌آوری و کاهش ناامنی غذایی در مناطق روستایی اقدام کنند، زیرا این مناطق به دلیل وابستگی زیاد به منابع طبیعی و کشاورزی، بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی و خشکسالی متحمل می‌شوند و افزایش ناامنی غذایی می‌تواند منجر به مهاجرت، کاهش رفاه اقتصادی، اجتماعی، افزایش فشار بر منابع محدود شود و پایداری سکونتگاه‌های روستایی را تهدید کند.

https://www.jdmal.ir/article_716284_a3f5df5dbfd08e3100da8f381a7c3d75.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 12 3 2024 11 21 Investigating of the performance of univariate and integrated multivariate indices in agricultural drought monitoring (Case study: Karkheh basin) بررسی عملکرد شاخص‌های تک متغیره و یکپارچه چند متغیره در پایش خشکسالی کشاورزی (بررسی موردی: حوزه آبخیز کرخه) 99 122 715763 10.22034/jdmal.2024.2036111.1473 FA مهشید کریمی پژوهشگر بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران نوید دهقانی استادیار گروه مدیریت حوزه‌های آبخیز، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تهران، ایران. نسترن جلیلیان دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران. کاکا شاهدی استاد گروه آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران. Journal Article 2024 07 20 Drought is one of the major climate hazards that has significantly impacted the environmental and socio-economic conditions of Iran in recent years. As such, investigating and monitoring drought is essential for understanding its occurrence and reducing vulnerability. This study evaluates the efficiency of integrated multivariate indices compared to univariate indices for monitoring agricultural drought based on satellite imagery in the Karkheh basin. Multivariate remote sensing indices, including the Vegetation Health Index (VHI) and the Normalized Vegetation Soil Water Index (NVSWI), alongside the univariate Normalized Land Surface Water Index (NLSWI), were calculated to monitor drought conditions across the entire Karkheh watershed during May from 2001 to 2022. The results revealed frequent drought occurrences with varying intensities (low to severe) during the statistical periods of 2001–2004, 2006–2010, 2012, and 2013–2015. The performance of multivariate and univariate indices was validated against the Standardized Precipitation Index (SPI) at one-, three-, and six-month scales, as well as the Streamflow Drought Index (SDI). The highest correlation was observed between the NVSWI and SPI-1 (r = 0.71) and SDI (r = 0.64). Similarly, the VHI demonstrated a relatively strong correlation with SPI-1 (r = 0.66) and SDI (r = 0.56). In contrast, the univariate NLSWI showed the weakest correlations with SPI-1 (r = 0.42), SPI-3 (r = 0.21), and SDI (r = 0.40). The findings indicate that integrated multivariate indices, such as NVSWI and VHI, outperform the univariate NLSWI index in agricultural drought monitoring. This superiority is attributed to the inclusion of multiple factors, such as vegetation health and land surface temperature, in multivariate indices. As a result, NVSWI and VHI provide more comprehensive and accurate monitoring of drought conditions compared to univariate indices. خشکسالی یکی از مخاطرات اقلیمی است که در سال‌های اخیر، به‌طور قابل توجهی بر شرایط محیطی و اجتماعی - اقتصادی ایران تأثیر گذاشته است. از این رو بررسی و پایش آن، به‌منظور اطلاع از وقوع خشکسالی و کاهش آسیب پذیری، بسیار ضروری و مهم است. در پژوهش حاضر کارایی شاخص‌های یکپارچه چند متغیره نسبت به شاخص‌های تک متغیره در پایش خشکسالی کشاورزی بر اساس تصاویر ماهواره‌ای در حوزه آبخیز کرخه مورد بررسی قرارگرفت. بدین منظور در آغاز شاخص‌های سنجش از دوری چند متغیره VHI و NVSWI و شاخص تک متغیره NLSWI محاسبه شد و وضعیت خشکسالی در کل حوزۀ آبخیز کرخه توسط این سه شاخص برای دورۀ زمانی 1380 تا 1401 در اردیبهشت ماه پایش شد. به‌طور کلی نتایج نشان داد طی دورۀ آماری 1380 تا 1383، 1385 تا 1389، 1391و 1392 تا 1394 در منطقه مورد بررسی خشکسالی‌های مکرر با شدت کم تا شدید رخداده است. سپس عملکرد شاخصهای چند متغیره و تک متغیره با استفاده از شاخص SPI در مقیاس‌های یک، سه و شش ماهه و شاخص SDI مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. طبق نتایج صحت‌سنجی پژوهش حاضر، بیشترین ضریب همبستگی بین شاخص NVSWI با SPI-1 و SDI به ترتیب برابر با 0.71 و 0.64 مشاهده شد و همچنین شاخص VHI نیز بعد از شاخص NVSWI، همبستگی نسبتاً خوبی با SPI-1 (0.66) و SDI (0.56) دارد و شاخص تک متغیره کمترین همبستگی را با SPI-1 (0.42)، SPI-2 (0.28)، SPI-3 (0.21) و SDI (0.40) دارد. بنابراین طبق نتایج شاخص‌های یکپارچه چند متغیره NVSWI و VHI نسبت به شاخص تک متغیره NLSWI نتایج بهتری را ارائه می‌دهد. زیرا شاخص‌های چند متغیره NVSWI و VHI، عواملی مثل وضعیت پوشش گیاهی و دمای سطح زمین را همزمان در پایش خشکسالی منظور می‌نماید، بنابراین شاخص‌های چند متغیره نسبت به شاخص‌های تک متغیره وضعیت خشکسالی را بخوبی پایش می‌کند.

https://www.jdmal.ir/article_715763_6eef14dd3f8c2e9d3a374769c9998cca.pdf