انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 1 2025 07 12 Integrated Modeling of Land Vulnerability to Dust Emission and Flood Inundation in Khuzestan Province مدل‌سازی تلفیقی آسیب‌پذیری اراضی نسبت به گردوغبار و سیلاب در استان خوزستان 1 22 720172 10.22034/jdmal.2025.2043634.1487 FA مریم باقرپور دانشجوی دکتری گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران علی اکبر نظری سامانی استاد، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران فرشته پورآصف کارشناس پژوهشی، سازمان آب و برق خوزستان غلامرضا راهی مرکز تحقیات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر 0000-0002-3029-8018 Journal Article Global warming, through its impact on precipitation and temperature, has intensified natural hazards such as floods and droughts, leading to significant damage to fisheries, agriculture, infrastructure, and human health. In this study, the landscape vulnerability of Khuzestan province to flood inundation and dust emission was simultaneously analyzed using the maximum entropy method. All driving factors were prepared in raster format, and training samples were collected separately from areas of flood and dust occurrence. These training points were verified through land surveying. The modeling was performed using the MaxEnt GUI software. Model validation was conducted using the ROC curve (AUC), and the importance of variables was assessed through the jackknife approach. The results indicated that, for both dust emission and floods, the AUC values for both training and validation were categorized as very good and good, respectively, demonstrating high model performance. Effective factors influencing dust emission included AOD (Aerosol Optical Depth), precipitation, elevation, population density, and NDVI. In contrast, variables such as distance from rivers, surface coarse fragments, NDWI, surface temperature, and land use had significant impacts on increasing vulnerability to floods. The integration of flood and dust storm maps revealed that 4% of the province's surface exhibited high vulnerability to both hazards, primarily in the southwestern regions. Additionally, 27% of the province was classified as having medium vulnerability. The northern half of the province, covering an area of 42,000 km², showed low or no vulnerability to flooding and dust storms. Given the accuracy of the model used, the findings of this study could be useful for decision-making and management, aiding in the organization and design of appropriate engineering and operational projects. انسان شده است. در این پژوهش حساسیت اراضی نسبت به درمعرض سیلاب بودن و گسیل گردوغبار در استان خوزستان به‌طور همزمان و با روش بیشینه آنتروپی مورد واکاوی قرار گرفت. بدین منظور لایه رستری متغیر‌های مؤثر بر سیلاب و گردوغبار به طورجداگانه تهیه شد. نقطه‌های دارای رویدادهای قطعی سیلاب و نقاط مستعد گردوغبار در استان خوزستان تهیه و مدل‌سازی در نرم‌افزار MaxEnt انجام‌شد. اعتبار‌سنجی مدل با منحنی ROC و درصد اهمیت متغییرها با استفاده از آزمون جک‌نایف بررسی شد. نتایج نشان داد در بخش گردوغبار مقدار AUC برای بخش آموزش و اعتبارسنجی به‌ترتیب برابر با خیلی‌خوب، خوب و در بخش سیلاب برابر با خوب و خیلی‌خوب است، که نشان‌ از دقت زیادی مدل است. متغیر‌های عمق اپتیکی آئروسل، بارش، ارتفاع، جمعیت و شاخص پوشش گیاهی نرمال‌شده نقش مؤثری در ایجاد گردوغبار و متغیرهای فاصله از رودخانه، سنگ‌ و سنگ‌ریزه، شاخص تفاضل نرمال‌شده رطوبت، دمای سطح زمین و کاربری اراضی تأثیر زیادی در افزایش آسیبپذیری به سیلاب دارند. تلفیق نقشه‌های سیلاب و گردوغبار نشان داد ۴% از سطح استان دارای قابلیت شدید از نظر حساسیت به سیلاب و گردوغبار هستند. این مناطق بیشتر نواحی جنوب غربی استان را تشکیل می‌دهند. هم‌چنین، ۲۷% از استان را مناطقی با حساسیت متوسط تشکیل می‌دهد. تقریباً بیشتر نواحی نیمه‌شمالی استان و بخش‌هایی از نیمه جنوبی آن دارای حساسیت کم نسبت به سیلاب و گردوغبار است و سطحی بیش‌ از km2 42000 را به خود اختصاص می‌دهد. باتوجه به‌دقت مدل مورد استفاده، می‌توان از نتایج پژوهش حاضر در برنامه‌ریزی‌های استانی و پروژه‌های مدیریتی و اصلاحی توسط دولت‌، سازمان‌ها و ادارات اجرایی مرتبط و مهندسان بهره‌گیری‌کرد.

https://www.jdmal.ir/article_720172_c584739dbf0ed6ff641f48c1790508c6.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 1 2025 05 22 Comparison of the Efficiency of Climatic Drought Indices (SPI, RDI, and SPEI) in Arid and Semi-Arid Regions Using the Remote Sensing-Based TVDI Index مقایسه کارایی شاخص‌های خشکسالی اقلیمی (SPI، RDI و SPEI) در مناطق خشک و نیمهخشک با شاخص سنجش از دوری TVDI 23 42 719971 10.22034/jdmal.2025.2041089.1481 FA جلال فتوت دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران محمد امین اسدی زارچ استادیار، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2024 09 14 Monitoring and analyzing drought conditions are essential for optimal water resource management. Over the past decades, various indices have been developed to quantify drought characteristics. Given the increasing impact of climate change on drought events, selecting an index that performs effectively under changing climatic conditions is crucial. This study investigates drought conditions in the Central Plateau region of Iran from 2000 to 2021 by comparing the performance of three drought indices: The Standardized Precipitation Index (SPI), the Reconnaissance Drought Index (RDI), and the Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI). While SPI relies solely on precipitation data, RDI and SPEI incorporate potential evapotranspiration. The effectiveness of these indices was assessed based on their correlation with soil moisture fluctuations, using the Temperature Vegetation Dryness Index (TVDI) as a remote sensing-based soil moisture indicator. The study area comprises provinces in Iran’s Central Plateau region. SPI was calculated using precipitation data from 16 selected synoptic stations, while potential evapotranspiration for RDI and SPEI was estimated using the FAO-Penman-Monteith model. Additionally, MODIS-derived NDVI and land surface temperature data were used to compute the TVDI index. A comparative analysis of the three drought indices, based on their coefficient of determination with TVDI, was conducted for each year of the study period. The results showed that SPI and RDI exhibited lower correlation with soil moisture (average coefficients of determination of 0.51 and 0.54, respectively) compared to SPEI, which demonstrated a stronger correlation (average coefficient of 0.66). Therefore, given its higher agreement with soil moisture data, SPEI is recommended as a more reliable index for drought assessment in arid and semi-arid regions. پایش و تحلیل شرایط خشکسالی یکی از مولفه‌های اصلی در مدیریت بهینه منابع آب است. در دهه‌های اخیر شاخص‌های متعددی برای کمی کردن ویژگی‌های خشکسالی توسعه یافته‌اند. همچنین با توجه به وقوع تغییر اقلیم و تأثیر آن بر روی رویدادهای خشکسالی، استفاده از شاخصی که عملکرد مناسبی در شرایط تغییر اقلیم ارائه دهد، از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. در پژوهش حاضر برای بررسی خشکسالی در ناحیه فلات مرکزی ایران در دوره 2000 تا 2021 (1378 تا 1399)، عملکرد شاخص‌های بارش استاندارد شده (SPI)، شناسایی خشکسالی (RDI) و بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل استاندارد شده (SPEI) مقایسه شدند. درحالی‌که شاخص SPI فقط بر اساس بارش می‌باشد، شاخص‌های RDI و SPEI از تبخیر و تعرق پتانسیل نیز استفاده میکنند. میزان تطابق تغییرات این شاخص‌ها با نوسانات رطوبت خاک به‌عنوان معیار انتخاب شاخص کارآمدتر در نظر گرفته شد. برای بررسی رطوبت خاک از شاخص سنجش از دوریTVDI استفاده شد.TVDI به‌عنوان شاخص مناسبی برای ارزیابی تغییرات رطوبت خاک شناخته شده است. پژوهش حاضر در استان‌های فلات مرکزی ایران انجامشد. در پژوهش حاضر درآغاز در 16 ایستگاه منتخب با استفاده از داده‌های بارش، شاخص SPI محاسبه شد. برایت برآورد شاخص‌های SPEI و RDI، مدل فائو-پنمن-مانتیث برای تخمین تبخیر و تعرق پتانسیل استفاده شد. سپس از شاخص های مرتبط با مقدار پوشش گیاهی و دمای سطح زمین سنجنده مودیس برای محاسبۀ شاخص TVDI استفاده شد. نتایج مقایسه تطابق سه شاخص با TVDI از طریق محاسبه ضریب تبیین برای هر یک از سال‌های دوره آماری و میانگین کل دوره آماری نشان داد عملکرد شاخص‌های SPI و RDI با مقدار میانگین ضریب تبیین به‌ترتیب 51/0 و 54/0 از SPEI با میانگین 66/0 کمتر است. با توجه به اینکه SPEI تطابق بیشتری را با داده‌های رطوبت خاک نشانداد، می‌تواند به‌عنوان شاخصی مناسب در بررسیهای خشکسالی در مناطق خشک و نیمه‌خشک مورد استفاده قرارگیرد.

https://www.jdmal.ir/article_719971_2ccf164fe140759e6d25cef5102b7679.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 1 2025 05 22 Assessment of the Impact of Water Resource Accessibility Costs on the Living Conditions of wild sheep (Ovis orientalis arkali) in Razavi Khorasan ارزیابی اثر هزینۀ‌ دسترسی به منابع آبی بر شرایط زیستی قوچ و میش (Ovis orientalis arkali) پارک ملی تندوره 43 62 721981 10.22034/jdmal.2025.2050954.1496 FA صدیقه عبداللهی پژوهشگر پسا دکتری، گروه محیط زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران مریم مروتی دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران مهدی جمعه پور کارشناس نظارت و پایش ادارۀ حفاظت محیط زیست، بردسکن،خراسان رضوی، ایران Journal Article 2025 01 17 This study assesses the impact of water resource accessibility costs on the living conditions of wild sheep (Ovis orientalis arkali) in Tandoureh National Park, located in Razavi Khorasan Province. Data on the presence of wild sheep were collected throughout the year 2024 through field studies and direct observations. Maximum entropy modeling was employed to identify areas with high habitat suitability, while the Cost Distance tool in ArcGIS was used to analyze the cost of access to water resources, accounting for factors such as slope and roads as environmental barriers to water accessibility. The results of the study indicated that the distribution of this species is strongly influenced by elevation, proximity to water sources, and vegetation cover. Habitat suitability map revealed that approximately 15.09% of the study area, equivalent to 5,384.71 ha, demonstrated high habitat suitability, with the most favorable habitats located in the southern and western regions of the park. Pearson correlation analysis also showed a significant negative relationship (r= -0.069) between water accessibility costs and habitat quality. In other words, as access to water resources becomes easier, habitat quality improves significantly. These findings suggest that effective management strategies, such as optimal distribution of water sources, are essential for protecting sensitive habitats and improving the living conditions of wild sheep. This study highlights the critical role of water resources in habitat quality, especially in semi-arid ecosystems. Management priorities in Tandoureh National Park should focus on improving access to water and conserving high-quality habitats to ensure the survival of the sp population. Establishing new watering points in strategic locations is vital to reduce access costs. In addition, protecting existing water sources and addressing environmental barriers such as steep slopes and fragmented vegetation can significantly enhance habitat conditions. این مطالعه تأثیر هزینه‌های دسترسی به منابع آبی بر شرایط زیستی قوچ وحشی (Ovis orientalis arkali) را در پارک ملی تندوره، واقع در استان خراسان رضوی بررسی می‌کند. داده‌های مربوط به حضور این گونه در طول سال 1403 از طریق مطالعات میدانی و مشاهدات مستقیم جمع‌آوری شده‌اند. برای شناسایی مناطق دارای تناسب زیستگاهی بالا، از مدل‌سازی بینظمی بیشینه استفاده شد، در حالی‌که ابزار Cost Distance در محیط نرم‌افزار ArcGIS برای تحلیل هزینه دسترسی به منابع آبی به کار رفت. این تحلیل عواملی مانند شیب زمین و جاده‌ها را به عنوان موانع ‌محیط زیستی برای دسترسی به آب لحاظ کرد. نتایج مطالعه نشان داد که پراکنش این گونه به‌شدت تحت تأثیر ارتفاع، نزدیکی به منابع آبی و پوشش گیاهی است. نقشه‌ تناسب زیستگاه نشان دادند که حدود 09/15 درصد از منطقه مورد مطالعه، معادل 71/۵۳۸۴ هکتار، از تناسب زیستگاهی بالا برخوردار است و مناسب‌ترین زیستگاه‌ها در نواحی جنوبی و غربی پارک قرار دارند. تحلیل آماری ضریب همبستگی پیرسون نیز نشان‌دهنده رابطه منفی و معناداری r = -0.069) ) میان هزینه‌های دسترسی به آب و کیفیت زیستگاه بود. به‌عبارت دیگر، با افزایش سهولت دسترسی به منابع آبی، کیفیت زیستگاه به‌صورت قابل توجهی افزایش می‌یابد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که راهبردهای مدیریتی مؤثر، مانند توزیع بهینه منابع آب، برای حفاظت از زیستگاه‌های حساس و بهبود شرایط زیستی قوچ‌ و میش ضروری هستند. این مطالعه نقش حیاتی منابع آبی را در کیفیت زیستگاه‌، به‌ویژه در زیست‌بوم‌های نیمه‌خشک، برجسته می‌کند. اولویت اقدامات مدیریتی در پارک ملی تندوره باید بهبود دسترسی به آب و حفاظت از زیستگاه‌های با کیفیت بالا باشد تا بقای جمعیت گونه تضمین شود. ایجاد نقاط آب‌رسانی جدید در مکان‌های راهبردی برای کاهش هزینه‌های دسترسی حیاتی است. همچنین، حفاظت از منابع آبی موجود و رسیدگی به موانع محیطی مانند شیب‌های تند و پوشش گیاهی پراکنده، می‌تواند شرایط زیستگاه را به‌طور چشم‌گیری بهبود دهد.

https://www.jdmal.ir/article_721981_3a060bbf43c6f065248f762dd07c9c53.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 1 2025 05 22 Analysis of Strategic Desert Management in Ardestan County واکاوی مدیریت راهبردی بیابان در شهرستان اردستان 63 86 718399 10.22034/jdmal.2024.2040437.1479 FA سید علی موسوی استادیار، گروه مدیریت سرزمین های خشک، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران عباسعلی ولی دانشیار، گروه مدیریت سرزمین های خشک، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران نجمه یزدانیان اردستانی دانشجوی دکتری مدیریت بیابان، گروه مدیریت سرزمین های خشک، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Journal Article 2024 09 05 Desertification and desertification are important and fundamental issues facing humanity and affecting various deserts. The purpose evaluates and analyze comprehensive strategic desert management in order to preserve and restore desert ecosystems in the Ardestan region using Landsat satellite images and the SWOT model. In this regard, statistics and information were collected using documentary studies and field visits, and data on the required variables were also collected by completing a questionnaire. The questionnaire questions were divided into four parts, the first part related to the respondents' individual factors, the second and third parts related to internal and external factors affecting comprehensive desert management, respectively; and the fourth part related to the level of knowledge about the region's natural resource activities. The data in the questionnaire were measured and evaluated quantitatively and qualitatively with a rank scale based on a four-point Likert scale. Statistical samples were randomly selected from 35 people in the statistical population, including experts and indigenous people of Ardestan city. The validity and reliability of the items were also examined and confirmed. The results showed that the highest variable of awareness of the desertification category was related to natural resource activities with 22 items and Cronbach's alpha of 0.81 by the respondents, and the lowest awareness was related to the rangeland management category, where the variable of external factors affecting comprehensive desert management was used with 23 items and Cronbach's alpha of 0.77, and the variable of internal factors affecting comprehensive desert management was used with 52 items and Cronbach's alpha of 0.80. Also, vegetation cover was examined at 8 points between 1984 and 2018 using the NDVI vegetation cover index, with the highest and densest vegetation cover corresponding to the period of 1984 and the lowest and least dense vegetation corresponding to the period of 1992. بیابان و بیابان‌زایی به عنوان یکی از مسائل مهم و اساسی گریبان گیر بشر است و ابعاد مختلف زندگی بشر را تحت تأثیر قرار میدهد. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی و تحلیل مدیریت راهبردی جامع بیابان به‌منظور حفظ و احیای بوسازگان بیابانی منطقه اردستان با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست و مدل SWOT است. در همین راستا آمار و اطلاعات با استفاده از مطالعات اسنادی و بازدیدهای میدانی جمع آوری شد و همچنین دادهای متغیرهای موردنیاز با استفاده از تکمیل پرسشنامه گردآوری شد. سؤالهای پرسشنامه به چهار بخش تقسیم شد که قسمت اول مربوط به عوامل فردی پاسخ دهندگان، قسمت دوم و سوم بهترتیب مربوط به عوامل داخلی و خارجی تأثیرگذار بر مدیریت جامع بیابان؛ و قسمت چهارم مربوط به میزان شناخت از فعالیت‌های منابع طبیعی منطقه بود. داده‌ها در پرسشنامه به‌صورت کمی و کیفی با مقیاس رتبه‌ای و بر اساس طیف چهارگزینه‌ای لیکرت موردسنجش و ارزیابی قرار گرفتند. نمونه های آماری به صورت تصادفی از بین 35 نفر جامعه آماری شامل: کارشناسان و مردم بومی شهرستان اردستان انتخاب شدند. روایی و پایایی گویهها نیز بررسی و مورد تأیید قرارگرفت. نتایج نشان داد که بیشترین متغیر میزان شناخت از طبقه بیابان‌زدایی مربوط به فعالیت‌های منابع طبیعی با 22 گویه و آلفای کرونباخ 81/ 0 توسط پاسخ دهندگان، و کمترین شناخت مربوط به طبقه مرتعداری بود که متغیر عوامل خارجی تأثیرگذار بر مدیریت جامع بیابان 23 گویه و آلفای کرونباخ 77/0و متغیر عوامل داخلی اثرگذار بر مدیریت جامع بیابان با 52 گویه و آلفای کرونباخ 80/0 استفاده شد. همچنین پوشش گیاهی در 8 مقطع در بازه زمانی 1984 تا 2018 (1397-1363) با استفاده از شاخص پوشش گیاهی NDVI مورد بررسی قرار گرفت که بیش‌ترین و متراکم‌ترین پوشش گیاهی مربوط به بازه زمانی سال ۱۹۸۴ و کم پوشش ‌ترین و کم تراکم‌ترین مربوط بازه زمانی ۱۹۹۲ بوده است.

https://www.jdmal.ir/article_718399_1ddb4d5f18e67f4e8c9c146f35848e39.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 1 2025 05 22 The impact of plant traits and litter of two wheatgrass species on soil stability in the semi-arid rangelands of Jiroft County تأثیر ویژگی‌های گیاهی و لاشبرگ دو گونۀ علف گندمی بر پایداری خاک مراتع نیمه خشک شهرستان جیرفت 87 108 718356 10.22034/jdmal.2024.2042597.1484 FA اعظم خسروی مشیزی دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت ، ایران محسن شرافتمندراد دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت ، ایران 0000-0003-4890-1839 اسفندیار جهانتاب دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری (مهندسی طبیعت)، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فسا، فسا، ایران. Journal Article 2024 10 04 Plants influence the structure and function of ecosystems through litter production and by increasing soil nutrient levels. Understanding the response of soil properties to the removal or addition of litter from different species is crucial for comprehending the sensitivity of ecosystems to environmental and management disturbances. This study examined the effects of plant and litter characteristics of two grass species, Stipa barbata (C3) and Hyparrhenia hirta (C4), on soil carbon and nitrogen in the rangelands of Jiroft County. Treatments including 0%, 50%, 100%, and 200% litter were applied to both H. hirta and S. barbata species, and the percentage of soil carbon and nitrogen, as well as annual species production in each litter treatment, were estimated. The results indicated significant differences between H. hirta and S. barbata in terms of litter quantity, litter carbon percentage, and plant characteristics (p < 0.05). ANOVA results revealed that litter treatments had significant effects on soil carbon and annual production for H. hirta (p < 0.01) and S. barbata (p < 0.05). Results showed a positive and significant relationship between soil carbon and plant characteristics with litter carbon and litter quantity (p < 0.01). Leaf area emerged as the most important plant characteristic related to litter production. The Structural Equation Modeling (SEM) analysis demonstrated that the plant characteristics of grass species had a more substantial direct effect on soil properties than did the litter quantity and quality (p < 0.01). These findings highlight the importance of grasses in enhancing soil carbon storage in semi-arid ecosystems. The H. hirta species, due to its plant characteristics, demonstrated superior performance compared to S. barbata in terms of litter production and soil carbon enhancement. This characteristic should be considered in rangeland management strategies aimed at improving ecosystem services, particularly carbon sequestration and climate change mitigation efforts. گیاهان با تولید لاشبرگ، ساختار و عملکرد بومسازگان‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. شناخت عکس‌العمل خصوصیات خاک به حذف و افزایش لاشبرگ گونه‌های مختلف به درک حساسیت اکوسیستم در مقابل آشفتگی‌های محیطی و مدیریتی کمک زیاید می‌کند. در این مطالعه تاثیر ویژگی‌های گیاهی و لاشبرگ دو گونه گراس استیپا (Stipa barbata) و نرشیت (Hyparrhenia hirta) بر کربن و نیتروژن خاک مراتع شهرستان جیرفت بررسی شد. مقدار لاشبرگ زیر دو گونه گراس جمع آوری و درصد نیتروژن و کربن لاشبرگ محاسبه شد. تیمارهای صفر درصد، 50%، 100% و 200 % لاشبرگ برای دو گونه نرشیت و استیپا اعمال شده و درصد کربن و نیتروژن خاک و تولید سالانه گونه‌ها درهر تیمار لاشبرگ برآورد شد. نتایج نشان داد گونه نرشیت با گونه استیپا از نظر کمیت لاشبرگ، درصد کربن لاشبرگ و ویژگی‌های گیاهی دارای اختلاف معنی‌داری هستند (05/0p<). نتایج تجزیه و تحلیل واریانس یکطرفه نشان داد که تیمارها مختلف لاشبرگ در گونه‌های نرشیت (01/0p<) و استیپا (05/0p<) از نظر کربن خاک و تولید سالانه اختلاف معنی‌داری دارند. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که رابطه مثبت و معنی‌داری بین کربن خاک و ویژگی‌های گیاهی با کربن لاشبرگ و کمیت لاشبرگ وجود دارد (01/0p<). سطح برگ مهمترین ویژگی گیاهی در ارتباط با تولید لاشبرگ بود. مدل SEM نشان داد که ویژگی‌های گیاهی گونه‌های گراس نسبت به کمیت و کیفیت لاشبرگ مستقیما تاثیر بیشتری بر خصوصیات خاک دارند (01/0p<). ویژگی‌های گیاهی همچنین بطور غیر مستقیم از طریق کمیت لاشبرگ تاثیر معنی‌داری بر خصوصیات خاک داشتند (05/0p<). نتایج این مطالعه بیانگر اهمیت گراس‌ها در ارتقا کربن خاک اکوسیستم‌های نیمه خشک است. گونه نرشیت با توجه به ویژگی‌های گیاهی خود نسبت به گونه استیپا در تولید لاشبرگ و ارتقا کربن خاک دارای عملکرد مناسبتری میباشد.، این ویژگی در مدیریت مراتع جهت ارتقا خدمات اکوسیستم خصوصا ترسیب کربن و برنامههای مقابله با تغییر اقلیم باید لحاظ شود.

https://www.jdmal.ir/article_718356_d19a82f00789ef7a29d478f441b454dc.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 1 2025 05 22 The drying up of saline lakes in the world, its distribution and reasons خشکیدگی برخی دریاچه‌های شور جهان، پراکنش و علت‌های آن 109 140 722204 10.22034/jdmal.2025.2047056.1491 FA رقیه محمدلو دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، گرایش حفاظت آب و خاک، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0009-0009-1300-8777 حسام احمدی بیرگانی دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0001-5934-5386 Journal Article 2024 11 29 Desertification is a gradual degradation of land into deserts in which fertile, arable land gradually turns into deserts. This phenomenon typically results from a combination of natural processes and human activities, and it can have serious consequences for the environment, economy, and local communities. One major contributor to desertification is the drying up of saline lakes, which is a critical global issue. Saline lakes are remnants of Quaternary lakes that, due to the lack of hydraulic connection with open waters, are subject to water fluctuations, subsidence, and depletion caused by both climate change and human factors. This study examines the status of dry lakes around the world, including Lake Urmia, Lake Popo, Great Salt Lake, Owens Lake, Dead Sea, Lake Walker, Salton Sea, and the Aral Sea. It also explores the factors contributing to the drying of these lakes and the consequences of this phenomenon. The findings suggest that the primary causes of lake desiccation are 40% attributable to climate change—such as increased temperatures, decreased precipitation, and changes in atmospheric patterns—that lead to higher evaporation rates and reduced water levels. The remaining 60% of the causes are linked to human activities, including agricultural practices, excessive water extraction, construction, pollution, and poor water resource management. These human-induced activities severely impact aquatic ecosystems, leading to a decline in water levels and the eventual drying of lakes. The consequences of this process are far-reaching, including air pollution, the spread of respiratory diseases, health problems, increased dust levels, reduced agricultural productivity, loss of soil fertility, and the destruction of agricultural land. Additionally, it causes the migration of populations, the collapse of local economies, and a decrease in job opportunities in affected areas and their surrounding regions. بیابان‌زایی بیابان‌زایی نوعی تخریب تدریجی زمین است که در آن زمین‌های حاصلخیز و بارور به تدریج دچار زوال تولید می‌شوند و شروع این فرایند با تشدید خشکی زمین آغاز می‌شود. این پدیده معمولا به دلیل ترکیبی از فرآیندهای طبیعی و فعالیت‌های انسانی رخ می‌دهد که می‌تواند عواقب وخیمی برای انسان، محیط‌زیست و اقتصاد محلی داشته باشد. در این میان، خشک‌شدن دریاچه‌های شور به‌عنوان مسئلۀ جدی در سرتاسر جهان، نقش مهمی در بروز پدیده بیابان‌زایی ایفا می‌کنند. دریاچه‌های شور باقیمانده دریاچه‌های دورۀ کواترنری هستند که به‌دلیل عدم ارتباط با آب‌های آزاد، در اثر تغییرات اقلیمی و عوامل انسانی، به طور مداوم دچار نوسان سطح آب، فروکش و تهی‌شدگی می‌شوند. پژوهش‌جاری به مرور وضعیت دریاچه‌های خشک در نقاط مختلف جهان از جمله دریاچه ارومیه، دریاچه پوپو، دریاچه نمک بزرگ، دریاچه اوونز، دریای مرده، دریاچه واکر، دریاچه سالتون و دریای آرال و همچنین علت‌های خشکیدگی و پیامدهای ناشی از آن را مورد واکاوی قرارداده است. نتایج حاکی از آن است که علت اصلی خشک شدن این دریاچه‌ها به میزان ۴۰% ناشی از تغییرات اقلیمی شامل افزایش دما، کاهش بارش و تغییر الگوی جوی است که به تبخیر بیشتر آب دریاچه‌ها و کاهش سطح آب منجر می‌شود و 60% ناشی از عوامل انسانی از جمله فعالیت‌های کشاورزی، برداشت بی‌رویه آب، ساخت و ساز، آلودگی و مدیریت نادرست منابع آب است. این فعالیت‌ها به شدت بر زیست‌بوم‌های آبی تاثیر می‌گذارند و موجب کاهش سطح آب و در پایان خشک شدن دریاچه‌ها می‌شوند که در نتیجۀ آن موجب ایجاد آلودگی هوا، شیوع بیماری‌های تنفسی، مشکلات بهداشتی، گرد و غبار، کاهش درآمد کشاورزی، از دست رفتن حاصلخیزی خاک و تخریب زمین‌های کشاورزی، مهاجرت مردم، فروپاشی اقتصاد محلی و کاهش فرصت‌های شغلی در این مناطق و اطراف آن‌ها می‌شود. تخریب تدریجی زمین به بیابان خشک است که در آن زمین‌های حاصلخیز و قابل کشت به تدریج به بیابان تبدیل می‌شوند. این پدیده معمولا به دلیل ترکیبی از فرآیندهای طبیعی و فعالیت‌های انسانی رخ می‌دهد که می‌تواند عواقب وخیمی برای محیط زیست، اقتصاد و جوامع محلی به همراه داشته باشد. در این میان، خشک شدن دریاچه‌های شور به عنوان یک مسئله جدی در سرتاسر جهان، نقش مهمی در بروز پدیده بیابان‌زایی ایفا می‌کند. دریاچه‌های شور باقیمانده دریاچه‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند که به دلیل عدم ارتباط هیدرولیکی با آب‌های آزاد، در اثر تغییرات اقلیمی و عوامل انسانی، به طور مداوم دچار نوسانات آب، فروکش و تهی‌شدگی می‌شوند. حال در این میان این مقاله به مطالعه دریاچه‌های خشک در نقاط مختلف جهان از جمله دریاچه ارومیه، پوپو، نمک بزرگ، اوونز، مرده، واکر، سالتون و آرال و همچنین عوامل خشک شدن و پیامدهای ناشی از این پدیده می‌پردازد. به همین منظور، اطلاعاتی در خصوص دلایل خشک‌شدن این دریاچه‌ها جمع‌آوری شده است. نتایج حاکی از آن است که علت اصلی خشک شدن این دریاچه‌ها به میزان 40 درصد ناشی از تغییرات اقلیمی شامل افزایش دما، کاهش بارش و تغییر الگوی جوی است که به تبخیر بیشتر آب دریاچه‌ها و کاهش سطح آب منجر می‌شود و 60 درصد ناشی از عوامل انسانی از جمله فعالیت‌های کشاورزی، برداشت بی‌رویه آب، ساخت و ساز، آلودگی و مدیریت نادست منابع آب است. این فعالیت‌ها به شدت بر اکوسیستم‌های آبی تاثیر می‌گذارند و باعث کاهش سطح آب و در نهایت خشک شدن دریاچه‌ها می‌شوند که در نتیجه آن این عوامل اغلب منجر به ایجاد آلودگی هوا، شیوع بیماری‌های تنفسی، مشکلات بهداشتی، گرد و غبار، کاهش درآمد کشاورزی، از دست رفتن حاصلخیزی خاک و تخریب زمین‌های کشاورزی، مهاجرت مردم، فروپاشی اقتصاد محلی و کاهش فرصت‌های شغلی در این مناطق و اطراف آن‌ها می‌شود.

https://www.jdmal.ir/article_722204_a18f6d42acf766b33b167c9c3b19ab46.pdf