انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 11 22 Economic Assessment of Land Cover Changes Across Three Temporal Periods (Case Study: Taleqan Watershed) ارزیابی اقتصادی تغییرات پوشش اراضی در سه دورۀ زمانی مختلف در حوزۀ آبخیز طالقان 1 18 731571 10.22034/jdmal.2025.2065589.1506 FA نفیسه فخارایزدی دانشجوی دکتری علوم و مهندسی مرتع، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی قربانی استاد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-6891-8369 حسین آذرنیوند استاد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0003-0024-9060 محمد جعفری استاد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران حمید امیرنژاد استاد، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. حسین آزادی استاد، گروه اقتصاد و توسعه روستایی، گمبلوکس اگرویو تک، دانشگاه لیژ، گمبلوکس، بلژیک Journal Article 2025 07 14 Land cover reflects the reciprocal relationship between humans and the natural environment and illustrates the way humans utilize land to achieve specific objectives. Changes in land cover—whether in the form of shifts between different land-use types or alterations in their spatial patterns—constitute a key component of natural resource studies. In the present research, Satellite images were classified using the Support Vector Machine (SVM) machine-learning algorithm within the Google Earth Engine platform to examine temporal changes in land cover. Analyses were conducted across three distinct time periods. The results showed that rangelands, with an area of 71,350 ha, had the largest extent among all land-use classes; however, they exhibited a declining trend over time. In contrast, bare lands, which covered 40,451 ha in 1990, showed a continuous increase, rising from 31% in 1990 to 52% in 2020. The findings indicated that the sharp decline in rangelands and forests—driven by rising land prices and the lack of economic viability in agriculture—has led to an expansion of residential and villa developments. These changes have resulted in the loss of considerable ecosystem service value, which is both economically and environmentally detrimental. Given that the average annual value of each hectare of rangeland, in terms of ecosystem services and the societal costs associated with their degradation, is estimated at approximately 4,007,717,893 Rials, the short-term profitability of certain land uses cannot justify the long-term and irreversible destruction of natural resources. Therefore, the conversion of rangelands is not economically justifiable under any circumstances. This study employed a static modeling approach; however, it is recommended that future research consider dynamic models to analyze the economic implications of land-use change. <span lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;">پوشش زمین بازتابی از رابطه متقابل میان انسان و محیط طبیعی هستند و نوع بهره‌برداری انسان از زمین را در راستای اهداف مشخصی به تصویر می‌کشد. تغییر در پوشش، چه به‌معنای جابجایی میان انواع مختلف استفاده از زمین و چه تغییر در الگوی مکانی آن یکی از مؤلفه‌های اصلی در بررسی‌های منابع طبیعی است.<span lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;"> در پژوهش حاضر، به‌منظور بررسی تغییرات زمانی پوشش اراضی، از روش یادگیری ماشین بردار پشتیبان<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;"> <span lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;"> برای طبقه‌بندی تصاویر ماهواره‌ای در محیط سامانه<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;"> <span lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;">گوگل ارث انجین بهره‌گیری<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;"> <span lang="AR-SA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;">شد در سه بازۀ زمانی انجام‌شد.<span style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;"> نتایج پژوهش نشان داد که کاربری مرتع در بین کاربری‌های مختلف با داشتن سطح ha71350 دارای بیشترین مساحت است، امّا با گذشت زمان روند کاهشی داشته است. در مقابل، اراضی بدون پوشش که در سال 1990 دارای مساحتha 40451 بوده، طی سال‌های مختلف روند افزایشی داشته و از 31% در سال 1990 به 52% در سال 2020 رسیده‌است<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">. نتایج نشان داد که کاهش چشمگیر مراتع به دلیل، افزایش قیمت زمین و نبود صرفۀ اقتصادی در کشاورزی، منجر به افزایش کاربری‌های مسکونی و ویلاسازی شده‌است. این تغییرات موجب از بین رفتن ارزش قابل‌توجهی از خدمات بوم‌سازگان شده که از نظر اقتصادی و ‌محیط‌ زیستی زیان‌بار است. با توجه به میانگین ارزش سالانۀ هر هکتار از عرصه‌های مرتعی از نظر تولید و خدمات بوم‌سازگان و خسارت ناشی از هدررفت آن برای جامعه، حدود 4007717893 میلیارد ریال برآورد شد و با وجود سودآوری کوتاه‌مدت برخی کاربری‌ها دیگر، تخریب منابع طبیعی در بلندمدت غیرقابل جبران و فاقد توجیه‌است. بنابراین، تغییر مراتع به هیچ وجه از جنبه‌های مختلف اقتصادی قابل توجیه نیست. در پژوهش حاضر به بررسی مدل ایستا پرداخته شد اما پیشنهاد میشود که در بررسی‌های آینده از مدل پویا تحلیل اقتصادی تغییر کاربری اراضی بهره‌گیری شود.

https://www.jdmal.ir/article_731571_5c31dc66545a0d4889590627e170f3da.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 11 22 Assessing rangeland ecosystem stability using natural resource monitoring guidelines) Case study: Malekshahi watershed, Ilam Province) تحلیل پایداری بوم‌سازگان مرتعی بابهره‌گیری از دستورالعمل‌های پایش و ارزیابی منابع طبیعی در حوزۀ آبخیز ملکشاهی، استان ایلام 19 36 730728 10.22034/jdmal.2025.2063479.1508 FA زینب اکبری دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0009-0009-8641-3060 علی طالبی استاد دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران احسان فتحی دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0001-7935-2364 سارا پرویزی دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران امیر حسین عبدی دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0009-0006-0363-3454 امیر صاحبدل کارشناسی ارشد سنجش از دور، مرکز تحقیقات فضایی ایران، تهران، ایران Journal Article 2025 07 20 Rangelands, as extensive and essential ecosystems, have in recent years been subjected to various pressures, leading to degradation and reduced efficiency. The present study investigates the sustainability status of the rangeland ecosystem in the Malekshahi watershed in Ilam Province using the monitoring and evaluation guideline for natural resources management projects. In this method, three sustainability criteria were applied: soil sustainability, including five indicators of soil conservation, erodibility, soil surface roughness, soil stability, and soil texture; vegetation sustainability, including eight indicators of biodiversity, regeneration and age class, plant vigor and vitality, species composition, canopy cover, litter percentage index, condition of poisonous invasive species, and annual production index; and socio-economic sustainability, including three indicators of livestock–rangeland balance, balance between human population and rangeland, and exploitation suitability index. These indicators were used to evaluate and calculate rangeland sustainability through a scoring method. Furthermore, land use changes during the period 2011–2021 were examined. The scores of soil, vegetation, and socio-economic sustainability criteria were obtained as 13, 29, and 6, respectively, and the land use changes indicated that forest area decreased by about 7% in 2021, while rangeland increased by 2%. According to the results, the final sustainability score of the rangeland ecosystem in the Malekshahi watershed was 48, indicating a moderate overall condition. Based on these findings, the soil, vegetation, and socio‑economic components of sustainability in the Malekshahi watershed appear to be in an unfavorable state, largely due to overgrazing beyond the carrying capacity, excessive dependence of the local population on rangeland resources, and inappropriate land‑use changes. Nevertheless, the applied method offers a valuable scientific framework for evaluating rangeland sustainability and can serve as a practical tool to support informed decision‑making and future management initiatives. مراتع به‌عنوان بوم‌سازگان‌های گسترده و حیاتی، در سال‌های اخیر زیر فشارهای مختلف دچار تخریب و کاهش کارایی شده‌اند. پژوهش حاضر به بررسی وضعیت پایداری بوم‌سازگان مرتع در حوزۀ‌آبخیز ملکشاهی در استان ایلام و با روش دستورالعمل پایش و ارزیابی طرح‌های مدیریت منابع طبیعی می‌پردازد. در این روش از سه معیار پایداری خاک، شامل ناهمواری سطح خاک، بافت خاک، پایداری خاک، فرسایش پذیری، حفاظت خاک، معیار پایداری پوشش گیاهی شامل؛ شاخص زادآوری و کلاس سنی، تنوع زیستی، ترکیب گیاهی، بنیه و شادابی گیاهان، تاج پوشش، شاخص درصد لاشبرگ، وضعیت گیاهان مهاجم سمی و شاخص مقدار تولید سالانه و معیار پایداری اجتماعی- اقتصادی شامل؛ تناسب دام و مرتع، تناسب بین جمعیت انسانی و مرتع و شاخص تناسب بهرهبرداری برای ارزیابی و محاسبه پایداری مرتع به روش امتیازدهی استفاده‌شد. همچنین تغییر کاربری اراضی دوره زمانی 1400-1390 مورد بررسی قرارگرفت. امتیاز معیارهای پایداری خاک، پوشش گیاهی و اجتماعی- اقتصادی به ترتیب 13، 29 و 6 به‌دست آمد و تغییرات کاربری اراضی نشان داد که مساحت کاربری جنگل در سال 1400 حدود 7% کاهش و کاربری مرتع 2% اقزایش یافته است. همچنین با توجه به نتایج، امتیاز نهایی بومسازگان مرتع حوزه آبخیز ملکشاهی 48 به‌دست‌ آمد که نشان‌دهنده وضعیت متوسط است. طبق نتایج پژوهش حاضر، پایداری خاک، پوشش گیاهی و ابعاد اجتماعی‌ـ‌اقتصادی در حوزه آبخیز ملکشاهی به‌واسطه فشار چرای بیش از ظرفیت مرتع، متکی‌بودن جمعیت به مرتع بیش از توان آن و تغییر نامناسب کاربری اراضی در وضعیت نامطلوب قراردارد. بااین حال، روش به‌کاررفته می‌تواند چارچوبی علمی برای ارزیابی پایداری مراتع و ابزاری کاربردی برای مدیریت بوم‌سازگان‌های مرتعی ارائه دهد.

https://www.jdmal.ir/article_730728_1517cec19dea84d87a419a211cc5b1b1.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 11 22 Assessment of the Role of Water Erosion Intensity in Soil Property Alterations within the Framework of Sustainable Land Management in Arid Regions (Case Study: Sarbaz Watershed, Southeastern Iran) بررسی نقش شدت فرسایش آبی بر تغییر ویژگی‌های خاک در چارچوب مدیریت پایدار اراضی بیابانی (بررسی موردی: حوزۀ آبخیز سرباز) 37 58 728859 10.22034/jdmal.2025.2067347.1509 FA محمدرضا دهمرده قلعه نو دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران مرتضی صابری دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران Journal Article 2025 07 29 The Sarbaz watershed—characterized by steep terrain, episodic intense rainfall, and sparse vegetation—exhibits a high susceptibility to severe water erosion. This research investigated how varying water‐erosion intensities affect the physical, chemical, and biological attributes of soils within the Sarbaz watershed. Soil sampling was conducted across four erosion‐intensity classes (none, low, moderate, severe) at a depth of 0–30 cm using a completely randomized design. Composite samples were analyzed via one‑way ANOVA in SPSS, and inter-parameter correlations were examined in R to identify significant statistical relationships. Increasing erosion intensity reduced clay content (26.4 → 18.1 %), increased bulk density (1.33 → 1.64 g cm⁻³), and lowered both porosity and gravimetric moisture (14.4 → 6.7 %). Chemically, substantial declines occurred in soil nutrients: SOC (11.87 → 2.03 g kg⁻¹), TN (0.93 → 0.17 g kg⁻¹), AP (18.5 → 4.2 mg kg⁻¹), and AK (279 → 102 mg kg⁻¹). Biological indices, including catalase activity, microbial biomass, and basal respiration—also decreased markedly under higher erosion intensities. The decline in microbial carbon relative to total carbon indicated reduced microbial participation in carbon stabilization and biogeochemical cycling. Overall, water erosion substantially degraded soil structure and functionality, with the most pronounced impacts on organic matter and microbial biomass—two critical determinants of biological sustainability and fertility. Therefore, scientifically grounded management and conservation strategies are indispensable for preserving and restoring the physical, chemical, and biological integrity of soils across the Sarbaz watershed, constituting a foundational step toward sustainable land management in this arid environment. حوزۀ‌آبخیز سرباز با شیب‌های تند، بارش‌های رگباری و پوشش گیاهی محدود، مستعد فرسایش شدید خاک است. <span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر شدت‌های مختلف فرسایش آبی بر ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در حوزۀ‌آبخیز سرباز انجام شد. نمونه‌برداری خاک در چهار طبقه شدت فرسایش: بدون فرسایش، کم، متوسط و شدید و از عمق صفر تا m۳۰ با روش کاملاً تصادفی و به طور ترکیبی انجام‌شدد و داده‌های حاصل با آزمون ANOVA تحلیل شد. همچنین، همبستگی بین متغیرها بررسی شد تا ارتباطات آماری میان آنها مشخص شود. <span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">نتایج نشان داد که افزایش شدت فرسایش، موجب کاهش درصد رس از ۴/۲۶ به٪<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۱/۱۸، افزایش جرم مخصوص ظاهری از ۳۳/۱ به<span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">gcm-3<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۶۴/۱، کاهش رطوبت وزنی خاک از ۴/۱۴ به<span dir="LTR" lang="FA" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۷/٪<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۶ و کاهش تخلخل می‌شود. از نظر شیمیایی، کاهش معنی‌داری در عناصر تغذیه‌ای خاک مشاهده شد، به‌طوری‌که SOC <span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">از ۸۷/۱۱ به g /kg<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۰۳/۲ ،<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;"> <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">TN<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;"> از ۹۳/۰ به g /kg<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۱۷/۰ ، <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">AP<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;"> از ۵/۱۸ به mg /kg<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۲/۴ و <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-bidi-language: FA;">AK<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;"> از ۲۷۹ به mg /kg<span lang="FA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: FA;">۱۰۲ کاهش یافت. شاخص‌های زیستی فعالیت آنزیم کاتالاز، زیست‌توده میکروبی و تنفس پایه، در شدت‌های زیاد فرسایش کاهش معناداری نشان دادند. نسبت کربن میکروبی به کربن کل نیز کاهش یافت که بیانگر تضعیف نقش میکروارگانیسم‌ها در تثبیت کربن و چرخه‌های بیوژئوشیمیایی است. این یافته‌ها نشان می‌دهند که فرسایش آبی ساختار و عملکرد خاک را تضعیف می‌کند. <span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman';">به‌طور کلی، بیشترین تأثیر فرسایش بر مواد آلی و زیست‌توده میکروبی خاک مشاهده شد، که نقش کلیدی در کاهش پایداری زیستی و حاصلخیزی خاک دارند.<span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman';"> بنابراین، طراحی و اجرای راهکارهای مدیریتی و حفاظتی مبتنی بر اصول علمی برای حفظ و احیای ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در حوزۀ‌آبخیز سرباز، برای مدیریت پایدار اراضی بیابانی <span lang="AR-SA" style="mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman';">این منطقه مهم‌است.

https://www.jdmal.ir/article_728859_614d2a464e158a50d323d78e31b4aa5d.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 11 22 Assessment of Local Community Resilience against Climate Change in the Rurals of Mashhad County سنجش تابآوری جامعه محلی در برابر تغییر اقلیم در روستاهای شهرستان مشهد 59 82 731125 10.22034/jdmal.2025.2073215.1514 FA مهری جهانسوزی دانش آموخته دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0005-1130-6560 حسین فراهانی دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0002-7039-4100 بهروز محمدی یگانه دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران جمشید عینالی دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0001-8587-8389 Journal Article 2025 10 01 <span lang="EN" style="font-size: 11.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">In recent years, climate change has not only altered rainfall patterns and air temperatures but has also significantly influenced agricultural production cycles, water resources, and food security. These transformations have led many rural areas to experience reduced income, out‑migration, infrastructure damage, and threats to livelihoods. Under such circumstances, rural resilience emerges as both a practical and scientific response that empowers communities. Rather than focusing solely on eliminating hazards, this approach emphasizes strengthening local capacities to adapt to evolving environmental and socio‑economic conditions. The present study aims to assess the resilience of rural communities to climate change and to examine the impacts of this phenomenon on the various dimensions of resilience in Mashhad County. A survey research design was adopted, utilizing a structured questionnaire as the primary data collection instrument. The questionnaire’s validity was verified through expert evaluation, and its reliability was confirmed using Cronbach’s alpha coefficient. The statistical population comprised 11,706 rural households in Mashhad County. Using Cochran’s formula, 372 households were selected through multi‑stage stratified random sampling with proportional allocation. For data analysis, Structural Equation Modeling (SEM) and one‑sample t‑test analyses were employed. The results indicate that the mean values for all dimensions of resilience—social, economic, infrastructural‑physical, environmental, institutional‑managerial, and psychological—were below the desirable threshold value of 3, with significance levels less than 0.01. Furthermore, SEM analysis revealed that climate change exerts a negative effect (path coefficient = −0.88) on the resilience dimensions of local communities in Mashhad County. Therefore, strengthening community resilience requires a multidimensional, integrated, and locally adaptive strategy that concurrently enhances economic, social, psychological, institutional, infrastructural, and environmental capacities <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">در سال‌های اخیر، تغییرات اقلیمی نه‌تنها الگوهای بارندگی و دمای هوا را دگرگون کرده، بلکه چرخه‌های تولید غذایی را نیز زیر تأثیر قرار داده‌است. این دگرگونی‌ها موجب شده‌اند که بسیاری از روستاها با کاهش درآمد، مهاجرت اجباری، تخریب زیرساخت‌ها و تهدید معیشت مواجه شوند. در چنین شرایطی، تاب‌آوری روستایی نقش مهمی در توانمندسازی جامعه دارد<span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">.<span style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> این رویکرد به‌جای تمرکز بر حذف مخاطره، بر افزایش ظرفیت‌های محلی برای سازگاری با شرایط متغیر تأکید دارد. <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">هدف پژوهش حاضر سنجش تابآوری جامعه محلی در برابر تغییر اقلیمی و تحلیل بعدهای مختلف تاب<span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"><span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">آوری در شهرستان مشهد است. در این راستا <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات، از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه بهره گرفته شد. اعتبار پرسشنامه با نظر خبرگان مورد تأیید قرار گرفت و جهت <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">تعیین پایایی مقیاس اصلی پرسشنامه از ضریب آلفاء کرونباخ استفاده شد. <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">جامعه آماری پژوهش را، 11706 خانوار روستاهای شهرستان مشهد تشکیل دادهاند؛ <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">که بر پایه رابطۀ کوکران، 372 خانوار <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">با<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">روش<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">نمونهگیری<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">تصادفی<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">طبقهای<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">چند<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">مرحلهای<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">با<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">انتساب<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">متناسب<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> انتخاب‌شد. <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">برای تجزیه و تحلیل دادهها، از مدلسازی معادلات ساختاری<span dir="LTR" lang="AR-SA" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">و آزمون <span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">t<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> تک نمونهای استفاده شد<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از مدل‌سازی معادلات ساختاری و آزمون<span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> t <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">تک‌نمونه‌ای استفاده شد. نتایج نشان داد میانگین تاب‌آوری در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، کالبدی-زیرساختی، محیطی، نهادی-مدیریتی و روان‌شناختی کمتر از سطح مطلوب عددی 3 بوده و سطح معناداری کمتر از 01/0 است<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">. علاوه بر این نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری پژوهش نشان‌داد که تغییر اقلیمی با ضریب <span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">88/0-<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;"> <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242; mso-bidi-language: FA;">تأثیر<span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;"> منفی بر ابعاد تابآوری جامعه محلی در برابر تغییر اقلیمی شهرستان مشهد دارد. براین اساس ارتقای تاب‌آوری جامعه محلی شهرستان مشهد نیازمند رویکردی چندبعدی، هماهنگ و مبتنی بر شرایط بومی است؛ که در آن تقویت ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی، روانی، نهادی، زیرساختی و محیطی به‌صورت همزمان مورد توجه قرارگیرد<span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: #0d0d0d; mso-themecolor: text1; mso-themetint: 242;">.

https://www.jdmal.ir/article_731125_45f7a43847266419ad274d3d79b24a29.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 10 19 Analysis of Dust Storms and Their Trajectory Tracking Using MODIS Satellite Imagery and the HYSPLIT Model in the North Baluchistan Region تحلیل توفان‌های گردوغبار و مسیریابی آنها با بهره‌گیری از تصاویر ماهواره‌ای MODIS و مدل HYSPLIT در منطقۀ شمال بلوچستان ایران 83 106 733234 10.22034/jdmal.2026.2075734.1516 FA زهره هاشمی پژوهشگر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران. 0000-0002-4551-8423 منصور سارانی دانشیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران. 0000-0003-0445-4061 محمد خسروشاهی استاد پژوهش، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران. Journal Article 2025 07 20 Dust storms represent a significant atmospheric phenomenon and constitute a major environmental crisis in desert and arid regions. These events generate substantial adverse impacts across environmental, social, and economic dimensions in affected areas. This study investigated dust storms in North Baluchistan by analyzing their spatial distribution, temporal patterns, and transport pathways using MODIS satellite imagery and the HYSPLIT model. Daily dust events occurring between 2013 and 2023 were initially examined through the Giovanni web platform. Subsequently, MODIS Aqua sensor imagery corresponding to identified events was acquired for detailed analysis. The Aerosol Optical Depth (AOD) index was derived from MODIS imagery for each dust event, while dust storm trajectories were reconstructed using both backward and forward trajectory analyses in the HYSPLIT model. The findings revealed that barren lands and sand dunes exhibited the highest AOD values among land use categories. The year 2022 emerged as the most critical period, recording an average AOD index of 0.36. Temporal analysis demonstrated considerable variability in both the frequency of dusty days and mean AOD values throughout the study period. Specifically, both parameters showed an upward trend from 2013 to 2018, followed by a decline through 2020. A subsequent increase occurred until 2022, after which both metrics decreased through 2023. HYSPLIT trajectory analysis identified multiple dust source regions, including international sources in Turkmenistan, Afghanistan, and Pakistan, as well as domestic sources within the provinces of South Khorasan, Kerman, and Hormozgan. These results provide a scientific foundation for developing management strategies and control measures to mitigate dust particle emission in the North Baluchistan region. <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">توفان‌های گردوغبار از پدیده‌های جوی و مخاطرۀ زمین-اقلیمی است که موجب اثرهای نامطلوب ‌زیستی، انسانی می‌شود. به‌منظور بررسی توفان‌های گردوغبار در بعد مکان، زمان و مسیریابی آنها از تصاویر ماهواره‌ای MODIS و مدل HYSPLIT استفاده‌شد. <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">ابتدا رخدادهای گردوغبار در بازه زمانی 1392 تا 1402 به‌طور روزانه از پایگاه <span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">Giovanni<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;"> بررسی شد. سپس تصاویر سنجنده آکوا ماهوارهای مادیس از رخدادهای موردنظر تهیه‌ و شاخص عمق اپتیکی آئروسل (<span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">AOD<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">)، مربوط به هر رخداد به‌دست آمد. با کاربرد مدل <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">HYSPLIT<span style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;"> توفان‌های گردوغبار <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;">به‌روش‌های پس‌گرد و پیش‌رو مسیریابی شد. نتایج نشان داد کاربری اراضی بایر و تپه‌های ماسه‌ای دارای بیشترین شاخص <span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">AOD<span style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;"> هستند. <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">سال 1401 <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;">بحرانی‌ترین سال با میانگین شاخص (AOD<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;">) 36/0 شناسایی شد. تغییرات سری زمانی <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">نشان‌داد در بازۀ زمانی 1392 تا 1402 تعداد روزهای غبارناک و میانگین شاخص <span dir="LTR" style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">AOD<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;"> متغیر است و در دورۀ 97-1392 افزایش یافت. اما از سال 1397 تا سال 1399 کاهشی بوده است و سپس تا سال 1401 افزایش یافته است. از سال 1401 تا 1402 نیز کاهشی بوده است. <span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;">نتایج مدل <span dir="LTR" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;">HYSPLIT<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA; mso-no-proof: yes;"> نشان داد کشورهای ترکمنستان، افغانستان و پاکستان و در داخل کشور استان‌های خراسان‌جنوبی، کرمان و هرمزگان از منابع تولید گردوغبار ردیابی شدند.<span lang="FA" style="font-family: 'B Nazanin'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-themecolor: text1; letter-spacing: -.2pt; mso-bidi-language: FA;"> بررسی حاضر می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی پروژه‌ها، با هدف مدیریت و کنترل برداشت ذرات گردوغبار در منطقه شمال بلوچستان باشد.

https://www.jdmal.ir/article_733234_ffacec9c5b6a7ad33b62285f13c480d6.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 3 2025 11 22 The Role of Astragalus podolobus in Increasing Organic Carbon to Improve Soil Quality in Semi-arid Regions نقش گونه گون (Astragalus Podolobus) در افزایش کربن آلی و بهبود خاک در مناطق نیمه خشک 107 126 733780 10.22034/jdmal.2026.2078955.1521 FA حجت قربانی واقعی دانشیار گروه منابع طبیعی دانشگاه گنبد کاووس، گنبد، گلستان، ایران. 0000-0002-4574-2409 مجید محمد اسمعیلی دانشیار گروه مرتعداری دانشگاه گنبد کاووس، گنبد، گلستان، ایران. فاختک طلیعی دانشیار گروه تولیدات گیاهی دانشگاه گنبد کاووس، گنبد، گلستان، ایران. سید ایلیا سیدی دانش آموخته کارشناسی مهندسی آب، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد، گلستان، ایران. Journal Article 2025 12 11 <span lang="EN" style="font-size: 10.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-ansi-language: EN;">In the present study, the effects of applying cellulosic compost at a rate of 5 kg per plant on the vegetative and reproductive growth of Astragalus podolobus were investigated over two consecutive years at Gonbad Kavous University. The experiment was conducted using a randomized complete block design with three replications. Growth parameters including collar diameter, plant height, canopy cover, number of pods, mean number of seeds per pod, and number of flowers per plant were measured in both treated and control plants. In addition, changes in soil microbial populations were evaluated. The results showed that compost application in the second-year increased soil organic matter from 1.01% to 2.7% and soil porosity from 47% to 59%. The quantitative improvement in soil organic matter reduced soil bulk density, shifting it from a relatively heavy to a relatively light condition. Compost treatment had a positive effect on root growth; three months after application, roots accumulated in the compost injection zone, with improved volume and structure. The findings also indicated a significant increase in collar diameter in compost-treated plants in the second year. Plant height increased significantly in the treatment compared to the control in the second year, whereas canopy cover did not show a significant difference in either year. In the reproductive phase, the second application of compost resulted in a significant increase in the total number of pods and the mean number of seeds per plant in treated plants compared with the control, indicating a cumulative positive effect of compost on reproductive performance. Moreover, compost addition led to a significant increase in soil bacterial and fungal populations. Overall, the results demonstrate that the application of cellulosic compost effectively improved both vegetative and reproductive growth of A. podolobus. This improvement likely contributed to carbon sequestration, initially as carbon chains within the plant and subsequently as soil organic carbon. در پژوهش حاضر تأثیر افزودن کمپوست سلولزی به مقدار <span dir="LTR" style="font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'B Nazanin'; mso-no-proof: yes;">kg5 به ازای هربوته بر رشد رویشی و زایشی گیاه Astragalus podolobus در شرایط مزرعه طی دو سال متوالی مورد بررسی قرارگرفت. آزمایش در دانشگاه گنبد کاووس و در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی با 3 تکرار اجرا شد و شاخص‌های قطر یقه، ارتفاع و پوشش تاجی، تعداد غلاف، میانگین تعداد بذر در غلاف و تعداد گل در بوته در گیاهان تیمار و شاهد به همراه تغییر جمعیت میکروبی خاک مورد بررسی قرارگرفت. نتایج نشان‌داد که افزودن کمپوست در سال دوم توانست مقدار ماده آلی خاک را از 01/1 % به 7/2 % و تخلخل خاک را از 47% به 59 % افزایش‌بدهد. ارتقای کمی ماده آلی توانست چگالی ظاهری خاک را از طبقۀ به‌نسبت سنگین به سبک ارتقا دهد و تأثیر مثبتی بر رشد ریشه‌ها بگذارد؛ به‌طوری که پس از سه ماه از اعمال آن، ریشه‌ها در محل کمپوست تجمع و حجم و ساختار آن‌ها بهبود یافت. یافته‌ها همچنین بیانگر افزایش معنی‌دار قطر یقه گیاه در تیمار کمپوست در سال دوم بود. ارتفاع گیاه در سال دوم به‌طور معنی‌داری در تیمار نسبت به شاهد افزایش داشت، اما پوشش تاجی در هر دو سال تفاوت معنی‌داری نشان نداد. در بخش زایشی، اعمال نوبت دوم کمپوست دهی، موجب افزایش معنی‌دار تعداد کل غلاف‌ها و میانگین تعداد بذر در گیاهان تیمار نسبت به شاهد شده بود که بیان‌گر تأثیر مثبت تجمعی کمپوست بر عملکرد زایشی گیاه است. علاوه‎بر‏این، افزودن کمپوست موجب افزایش معنی‌دار جمعیت باکتری‌ها و قارچ‌های خاک شد. در مجموع، نتایج پژوهش حاضر نشان داد که افزودن کمپوست سلولزی به‌طور مؤثری رشد رویشی و زایشی گیاه A. podolobus را بهبود بخشید. احتمالا این امر موجب ترسیب کربن به شکل زنجیره کربنی ابتدا در گیاه و سپس به شکل کربن آلی در خاک شده‌است.

https://www.jdmal.ir/article_733780_553650707a4115fdfe115879a6aa8f72.pdf