انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 Predicting the Grazing Capacity of Mountainous Rangelands Using a Machine Learning Approach with Emphasis on Climate Change پیش بینی ظرفیت چرایی مراتع کوهستانی با رویکرد یادگیری ماشین با تاکید بر تغییر اقلیم 1 20 735552 10.22034/jdmal.2026.2081279.1522 FA محمدرضا نجیب زاده 1. دانش آموختۀ دکتری مرتعداری، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 2. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، تبریز، ایران. حسین ارزانی استاد گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. حمیدرضا کشتکار استادیار گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0001-5023-3118 شهرام خلیقی سیگارودی دانشیار گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. جواد معتمدی دانشیار بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 19 Mountain rangelands are vital for forage supply, biodiversity, and the carbon cycle. This research aimed to forecast the long-term grazing capacity of summer rangelands in the Arshad Chaman Kandovan Sahand area and assess climate change effects on vegetation production and cover. Data were gathered from six transects over 16 years (2006–2021). Vegetation measurements included canopy cover and forage yield across three palatability categories (I, II, III), along with soil surface conditions. Climate data—covering minimum, maximum, and average temperatures and precipitation—were sourced from Tabriz, Sahand, and Maragheh stations and analyzed with SPI and SPEI drought indices. GCM data were downscaled using SDSM under RCP scenarios. Machine learning models such as XGBoost, Random Forest, and Linear Regression then simulated grazing capacity. Results showed forage production decreased from 1250 kg/ha in 2006 to 1054 kg/ha in 2021, a 15.6% decline. Similarly, available forage reduced from 408.2 to 316.7 kg/ha, a 22.4% drop. Consequently, short-term grazing capacity fell from 7.3 to 5.7 Animal Unit Months per hectare (AUM/ha). For future projections, the XGBoost model (R² = 0.96) estimated a 3.5% decline by 2051, while the Random Forest model (R² = 0.85) predicted a 3.0% decrease. Based on these outcomes, reducing livestock numbers by about 20% by 2051 is recommended. Additionally, vegetation improvement programs—such as seeding and grazing management—should be implemented with local community participation, along with ongoing monitoring. مراتع کوهستانی، نقش کلیدی در تأمین علوفه، حفظ تنوع زیستی و تنظیم چرخه‌ کربن دارند. هدف پژوهش حاضر، پیش‌بینی ظرفیت بلندمدت چرایی مراتع ییلاقی منطقه ارشد چمن کندوان سهند و بررسی تأثیر تغییر اقلیم بر تولید و پوشش گیاهی بود. داده‌های میدانی طی دورۀ ۱۶ ساله از ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰، از شش نوار (ترانسکت) جمع‌آوری شدند. شاخص‌های پوشش گیاهی شامل درصد پوشش و تولید علوفه در سه طبقه خوشخوراکی I، II وIII و همچنین وضعیت سطح خاک اندازه‌گیری شدند. داده‌های اقلیمی شامل دمای کمینه، بیشینه و میانگین و بارش از ایستگاه‌های تبریز، سهند و مراغه استخراج و با شاخص‌های خشکسالی SPI و SPEI تحلیل شدند. داده‌های مدل‌های گردش عمومی جو با مدل SDSM و سناریوهای RCP ریز‌مقیاس‌سازی شد و برای شبیه‌سازی ظرفیت چرایی از مدل‌های یادگیری ماشین XGBoost، جنگل تصادفی و رگرسیون خطی بهره‌گیری‌شد. نتایج نشان داد تولید علوفه مرتع از kg/ha ۱۲۵۰ در سال ۱۳۸۵ به kg/ha۱۰۵۴ در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته است که معادل کاهش 6/15% است و علوفه در دسترس نیز از 2/408 به kg/ha7/316 کاهش داشته است که معادل کاهش 4/22% است. در نتیجه، ظرفیت چرایی کوتاه‌مدت از 3/7 به 7/5 واحد دامی در هکتار در ماه کاهش یافت. در پیش‌بینی ظرفیت چرایی، مدل XGBoost با R² برابر 96/0کاهش 5/3% تا سال ۱۴۳۰ و خوارزمیک جنگل تصادفی با R² برابر 85/0 کاهش 3% را نشان داد. بر اساس این نتایج، پیشنهاد می‌شود تعداد دام تا سال ۱۴۳۰ حدود 20% کاهش یابد، طرح‌های غنی‌‌سازی پوشش گیاهی توسط عملیات اصلاح مرتع (مانند بذرپاشی و مدیریت چرا)، با مشارکت جوامع محلی اجرا و پایش مداوم ادامه یابد.

https://www.jdmal.ir/article_735552_21582bc63016189c7909e892f53bbba8.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 Innovative tree-planting techniques to enhance survival and growth of Prosopis juliflora (Sw.) DC in desertification control projects: A case study of degraded coastal lands in Hendijan, Khuzestan, Iran ارزیابی روش‌های نوین نهالکاری برای افزایش زنده‌مانی و رشد Prosopis juliflora (Swartz) DC. در پروژه‌های بیابان‌زدایی در عرصه‌های تخریب‌شده ساحلی هندیجان، خوزستان، ایران 21 46 738078 10.22034/jdmal.2026.2074678.1526 FA هادی کارگر چیگانی استاد یار گروه هیدرولوژی و منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تهران، ایران 0009-0004-3328-5513 فرود شریفی استاد گروه هیدرولوژی و وسعه منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری Journal Article 2026 02 04 Biological methods are widely recognized as highly effective approaches for restoring degraded ecosystems. This study evaluated the effects of an innovative tree-planting technique on the survival and growth parameters of Prosopis juliflora (Swartz) DC. in the Dehno–Hendijan region, Iran. The local soil is characterized by a heavy texture, high salinity, and alkalinity, coupled with low organic matter content. To overcome these edaphic constraints, unsuitable soil in the planting pits was replaced with amendments—specifically fine sand—and integrated with various management techniques to enhance seedling establishment. Nine treatments were evaluated: 1- soil replacement with fine sand (FS), 2- FS combined with planting adjacent to a water source, 3- FS with shoot pruning, 4- FS with NPK fertilizer, 5- FS with potassium ( ) fertilizer, 6- FS with complete fertilizer, 7- a mixture of FS and superabsorbent polymer, 8- a mixture of FS and organic fertilizer, and 9- native field soil as the control. In autumn 2017, a total of 298 seedlings were planted using an unbalanced completely randomized design (CRD). Treatment effects on survival were analyzed using the Chi-square ( ) test, while growth parameters were evaluated via multivariate analysis and the General Linear Model (GLM). Mean comparisons and treatment groupings were performed using the Waller–Duncan and Gabriel tests. The results indicated that the treatments significantly influenced both the survival and growth indices of P. juliflora ( ). The highest survival rates were recorded in the FS + complete fertilizer (90%) and FS + NPK (87%) treatments. The maximum and minimum canopy volumes were observed in the FS + planting near a water source (4.35 m³) and FS + superabsorbent (1.64 m³) treatments, respectively. Based on a comprehensive scoring system, the FS + planting near a water source (score: 14) and FS + potassium fertilizer (score: 13) treatments achieved the highest rankings, identifying them as top priorities for eco-engineering and biological روش زیستی (بیولوژیک) موثرترین شیوه برای احیاء عرصه‌های تخریب شده است. هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر روش‌های گوناگون نهالکاری بر نرخ بقاء و شاخص‌های رشد Prosopis juliflora در منطقه دهنو هندیجان بود. خاک منطقه به‌نسبت سنگین، شور و قلیا و حاوی ماده آلی کم است. برای رفع این محدودیت‌ها اقدام به جایگزینی خاک نامناسب چاله‌کشت با موارد اصلاح‌کننده به‌ویژه ماسه‌بادی شد و با برخی روش‌های موثر در استقرار پوشش‌گیاهی تلفیق شد. در‌مجموع، نه تیمار شامل: 1- تعویض‌خاک با ماسه‌بادی، 2- ماسه‌بادی-کشت نزدیک منبع‌آب، 3- ماسه‌بادی-هرس گیاه، 4- ماسه‌بادی و استفاده از کودهای NPK، 5- پتاس مایع، 6- کود کامل، 7- مخلوط ماسه‌بادی-سوپرجاذب، 8- مخلوط ماسه‌بادی-کود‌آلی، و 9- کشت در خاک طبیعی عرصه به‌عنوان تیمار شاهد، اجرا شد. در مجموع 298 نهال کهور در تیمارهای مختلف در قالب طرح کاملا تصادفی نامتعادل در پاییز کشت‌شد. در پایان سال پنجم نرخ بقاء، ارتفاع، تاج‌پوشش و حجم‌اندام‌هوایی نهال‌های زنده اندازه‌گیری شد. معنی‌داری تأثیر تیمارها بر نرخ‌بقا با تجزیۀ کای‌اسکوئر، و معنی‌داری تیمارها بر شاخص‌های گیاهی با تجزیۀ چند‌متغیره (GLM) واکاوی‌شد. برای مقایسۀ میانگین شاخص‌های رشد و گروه‌بندی تیمارها، از آزمون والر-دانکن و گابریل استفاده‌شد. یافته‌ها نشان‌داد، تیمارها تأثیر معنی‌داری بر زنده‌مانی و شاخص‌های رشد کهور داشتند (Sig< 0.01). بیشترین نرخ‌بقاء در دو تیمار ماسه‌بادی-کود کامل 90% و ماسه‌بادی-NPK %87 ثبت شد. در تیمار‌های ماسه‌بادی-کشت نزدیک منبع‌آب و مخلوط ماسه‌بادی-سوپر‌جاذب به‌ترتیب با 64/1 و 3m35/4 بیشترین و کمترین مقدار حجم گیاه اندازه‌گیری شد. روش‌های ماسه‌بادی-کشت نزدیک منبع‌آب و ماسه‌بادی-کود پتاس، به‌ترتیب با امتیاز 14 و 13 به‌عنوان اولویت اول توسعه در پروژه‌های زیست‌مهندسی (بیومکانیک) و زیستی معرفی شدند. یافته‌ها نشان‌داد با اصلاح روش‌های نهالکاری قبلی و جایگزینی ماسه‌بادی در محدوده ریشه گیاه همزمان با بهره‌گیری‌از کودهای شیمیایی، درصد موفقیت روش‌های مبارزه زیستی در استقرار گیاه کهور در عرصه‌های تخریب شده با خاک سنگین را به‌طور معنی‌دار افزایش می‌دهد.

https://www.jdmal.ir/article_738078_853680821d9f8446ca8022b2fc0544f6.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 Assessment of Climate Change and Its Hydrological Impacts in the Maharloo Wetland Basin بررسی تغییرات اقلیم و پیامدهای هیدرولوژیک آن در حوزه آبخیز تالاب مهارلو 47 70 732698 10.22034/jdmal.2025.2075714.1515 FA زهرا خیراندیش دانشجو دکتری گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. محمد کابلی استاد، گروه محیط زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. بهزاد رایگانی دانشیار، گروه پژوهشی ارزیابی و مخارات محیط‌زیست، پژوهشکدۀ محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران. علی اکبر نظری سامانی استاد، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0003-0648-9743 بهمن جباریان امیری دانشیار، گروه اقتصاد منطقه‌ای و محیط زیست، دانشکده اقتصاد و جامعه‌شناسی، دانشگاه لودز، لهستان. Journal Article 2025 10 25 Climate change poses a critical challenge in arid and semi‑arid regions, primarily through its adverse effects on the hydrological cycle and water availability. This study investigates historical trends in temperature and precipitation, evaluates changes in annual Water Yield (WY), and projects future climate conditions in the Maharloo Wetland Basin, Fars Province, Iran. For the historical period (1991–2022), we employed ERA5‑Land and TerraClimate reanalysis datasets. Future climate projections (2021–2040) were derived from downscaled outputs of selected CMIP6 models under two Shared Socioeconomic Pathways: SSP2‑4.5 and SSP5‑8.5. Trend analysis using the Mann–Kendall test and Sen’s slope estimator revealed a significant warming trend (1 °C to 3 °C) across all temperature indices—both extreme and mean—over the past three decades. Nighttime and winter warming were dominant, leading to a noticeable reduction in diurnal and seasonal temperature ranges. Annual precipitation exhibited a declining trend, with the most pronounced decrease observed in the Gharb-e-Daryacheh sub-basin, which serves as the primary water supply zone for the wetland. In this sub‑basin, the reduction in annual WY was substantially greater than the decrease in precipitation, suggesting that changes in rainfall intensity and temporal distribution, along with increased evapotranspiration, have aggravated water loss. Satellite‑derived imagery further corroborated the progressive shrinkage of the wetland water body area. Future climate projections indicate continued warming, ranging from 1.1 °C to 1.5 °C, alongside a slight increase in annual precipitation (3 %–6 %). However, unlike the historical period, future warming is expected to be more pronounced during daytime and summer months. If the current trajectory persists, the wetland faces an elevated risk of complete desiccation, increased saline dust storms, and accelerated land degradation. These findings underscore the urgent need for targeted climate adaptation strategies to mitigate impending environmental and socio‑economic impacts in the region. تغییر اقلیم یکی از چالش‌های مهم مناطق خشک و نیمه‌خشک است که با برهم زدن چرخۀ آب، منابع آبی را به‌شدت زیر تأثیر قرار می‌دهد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل روند گذشتۀ دما و بارش، ارزیابی تغییرات حجم آبدهی سالانه و بررسی چشم‌انداز اقلیم آینده در حوزه آبخیز تالاب مهارلو استان فارس است. با بررسی روند اقلیم گذشته توسط داده‌های بازتحلیل ERA5-Land و TerraClimate در دورۀ 1991 تا 2022 (1370 تا 1401) و ریزمقیاس‌نمایی آنها، خروجی مدل‌های منتخب CMIP6 برای آینده نزدیک 2040–2021 (1419-1400) زیر دو سناریوی SSP2-4.5 و SSP5-8.5 تولیدشد. آزمون‌های من–کندال و شیب سن نشان دادند که تمامی شاخص‌های دمایی شامل حدی و میانگین در سه دهۀ گذشته روند افزایشی بین °C1 تا °C3 داشته‌اند. در این میان، گرمایش شبانه و زمستانی غالب بود و موجب کاهش دامنه دمایی شبانه‌روزی و فصلی شده‌است. بارش سالانه نیز کاهشی بود و بیشترین افت در زیرحوضه غرب دریاچه، به‌عنوان منطقه اصلی تأمین‌کننده آب تالاب مهارلو، برآوردشد. در این بخش، کاهش حجم آبدهی سالانه نسبت به کاهش بارش محسوس‌تر بود، که می‌تواند ناشی از تغییر در شدت و توزیع زمانی بارش‌ها و افزایش تبخیر و تعرق باشد. بررسی تصاویر ماهواره‌ای نیز روند کاهش سطح پیکره آبی تالاب را تأیید می‌کند. پیش‌بینی‌های اقلیمی، تداوم گرمایش بین °C1/1 تا °C5/1 و افزایش جزئی بارش بین %3 تا %6 را نشان می‌دهند، با این تفاوت که در آینده گرمایش روزانه و تابستانی شدیدتر خواهد بود. تداوم روند فعلی می‌تواند به خشکیدگی تالاب، افزایش گردوغبار شور و تشدید تخریب‌سرزمین در منطقه شود و لزوم تدوین راهبردهای سازگاری اقلیمی را دوچندان می‌کند.

https://www.jdmal.ir/article_732698_10d7856e1472ef597b13446fa1383e30.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 Effects of cutting methods on vegetation dynamics, regeneration and rangeland condition in old Haloxylon plantations, Neishabur اثر روش‌های قطع بر پویایی پوشش گیاهی، زادآوری و وضعیت مرتع در تاغزارهای دیرزیست نیشابور 71 88 737796 10.22034/jdmal.2026.2089062.1529 FA ابوالحسن دررودی کارشناس ارشد بیابان‌زدایی، دانشکده کویرشناسی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. احمد صادقی پور دانشیار گروه مدیریت مناطق خشک، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. شیما نیکو دانشیار گروه بیابانزدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0000-0002-0069-719X Journal Article 2026 05 19 This study examined how strip cutting, clear-cutting, and no cutting as a control affected vegetation, natural regeneration, biodiversity, and rangeland health in old Haloxylon aphyllum (Minkw.) Iljin stands south of Neishabur in Razavi Khorasan. Cutting was done in 2006, and sampling took place 11 years later in 2017 using a randomized complete block design with 15 replicates per treatment. Indicators measured included canopy and understory cover, forage yield, regeneration and mother plant density, litter percentage, biodiversity indices (Simpson, Shannon-Wiener, Margalef), species count, and rangeland condition via the Parker method. Results showed strip cutting had the best ecological outcomes—248 seedlings per hectare, 66% understory cover, 48.67 kg forage per hectare, and a good rangeland condition score of 44. Clear-cutting resulted in the highest species richness with 11 species, mostly annual opportunistic ones of low conservation value. Complete removal of H. aphyllum dramatically reduced regeneration to 92 seedlings per hectare and lowered rangeland condition to a poor score of 25, due to increased wind erosion and microclimate damage. The control had poor regeneration (146 seedlings per hectare) because of intense competition among old plants, leading to a moderate condition score of 39. The Shannon-Wiener index was highest in strip cutting at 1.91, while no significant differences were found for the Simpson index, suggesting management impacts mainly affected less dominant species. Rangeland health showed positive trends across all treatments. Overall, strip cutting proved most effective for restoring old H. aphyllum stands by preserving windbreaks, stabilizing microclimate, ensuring seed sources, reducing competition, and maintaining protective canopy cover. پژوهش حاضر تأثیر سه روش مدیریتی شامل قطع یکسره نواری، قطع یکسره وسیع و شاهد بدون قطع بر پویایی پوشش گیاهی، زادآوری طبیعی، شاخص‌های تنوع زیستی و وضعیت مرتع در تاغزارهای دست‌کاشت دیرزیست جنوب نیشابور را مقایسه میکند. عمل قطع در سال ۱۳۸۵ اجرا و نمونه‌برداری ۱۱ سال بعد در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با ۱۵ تکرار انجام‌شد. شاخص‌های اندازه‌گیری‌شده شامل تاج‌پوشش، پوشش زیرآشکوب، تولید علوفه، تراکم زادآوری، تعداد پایه‌های مادری، درصد لاشبرگ، شاخص‌های تنوع سیمپسون و شانون وینر، شاخص غنای مارگالف، تعداد گونه، وضعیت و گرایش مرتع بود. یافته‌ها نشان داد قطع نواری با ثبت ۲۴۸ نهال در هکتار زادآوری، ۶۶ درصد پوشش زیرآشکوب و 67/48 Kg.ha-1 تولید علوفه، بهترین عملکرد را داشت و وضعیت مرتع آن با امتیاز ۴۴ در درجه خوب ارزیابی شد. قطع وسیع اگرچه با ۱۱ گونه بیشترین تعداد گونه را داشت، اما افزایش به‌طور عمده ناشی از استقرار گونه‌های یکساله و فرصت‌طلب با ارزش حفاظتی کم بود. حذف کامل پوشش Haloxylon aphyllum (Minkw.) Iljin در این تیمار، زادآوری را به ۹۲ نهال در هکتار کاهش داد و امتیاز وضعیت مرتع را به ۲۵ رساند که نشان‌دهندۀ درجه ضعیف به‌دلیل تشدید فرسایش بادی و تخریب خرداقلیم (میکروکلیما) بود. تیمار شاهد نیز به دلیل رقابت شدید درون‌گونه‌ای در توده‌های مسن، با ۱۴۶ نهال در هکتار زادآوری مناسبی نداشت و وضعیت آن با امتیاز ۳۹ متوسط ارزیابی شد. شاخص شانون وینر در قطع نواری با 91/1 بیشترین مقدار را داشت، در حالی که شاخص سیمپسون تفاوت معنی‌داری بین تیمارها نداشت که بیانگر تأثیر بیشتر روش‌های مدیریتی بر گونه‌های نادر است. گرایش مرتع در هر سه تیمار مثبت برآورد شد. به‌طور کلی، قطع یکسره نواری با حفظ ساختار بادشکنی، تعدیل خرداقلیمی، تضمین منبع بذر پیوسته از پایه‌های مادری و کاهش رقابت درون‌گونه‌ای، به‌عنوان کارآمدترین روش مدیریتی برای احیای تاغزارهای دیرزیست منطقه نیشابور شناسایی شد.

https://www.jdmal.ir/article_737796_3c99a845116d2cd60cda7d7659f30620.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 The Effects of runoff management using semi-circular bunds on the crown components of selected tree species in the Sahara-Sindhi vegetative zone of southern Iran تأثیر سامانه هلالی‌ آبگیر بر مؤلفه‌های تاجی برخی گونه‌های درختی ناحیه رویشی خلیجی ـ عمانی در جنوب ایران 89 106 736160 10.22034/jdmal.2026.2082124.1524 FA عالیه جعفری دانشجوی کارشناسی ارشد، علوم مهندسی آبخیزداری، گروه منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. نوازاله مرادی استادیار، گروه منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران، 0000-0002-6588-9440 محمد اکبریان دانشیار، گروه علوم جغرافیا، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. Journal Article 2026 01 29 In arid and semi-arid regions, limited water and low soil moisture are critical constraints on vegetation development. Effective runoff management is a key strategy for enhancing soil moisture and promoting plant growth. This study evaluated the effects of the semi-circular bund system a surface runoff management technique, on the canopy characteristics of three tree species in the Halvaei region of Minab County, Hormozgan Province, Iran. The research included Prosopis cineraria (L.) Druce, Ziziphus spina-christi (L.) Willd., and Acacia ehrenbergiana Hayne (syn. Vachellia flava (Forssk.) Kyal. & Boatwr.). A factorial randomized complete block design (RCBD) was employed to compare tree growth in a treated area with semi-circular bunds against an untreated control. Measured variables included tree height, major and minor crown diameters, crown volume, and projected area, with data collected from 30 individual trees per species in each replication. Results showed that the water-harvesting treatment significantly affected all measured canopy variables (p < 0.01), except for crown thickness. Trees in the treated area exhibited significantly greater height, crown diameter, canopy surface area, and crown volume than those in the control. No significant differences occurred among positions within the treated area (upstream, midstream, and downstream), suggesting uniform system effects across the site. Species responses varied: Prosopis cineraria attained the greatest height and canopy volume, whereas Ziziphus spina-christi exhibited the largest trunk diameter and canopy area. Both species significantly outperformed Acacia ehrenbergiana, which recorded the lowest values. Overall, this study demonstrates the strong positive effects of the semi-circular bund system on tree growth and underscores the importance of selecting species with high adaptive capacity. These findings provide a solid scientific basis for decision-making in ecosystem restoration and sustainable land management, particularly under increasing drought stress and climate change in water-limited environments. مدیریت رواناب یکی از راهبردهای مؤثر در بهبود رطوبت خاک و تقویت رشد گیاهان در مناطق خشک‌و نیمه‌خشک است. پژوهش حاضر به ارزیابی تأثیر مدیریت رواناب بر مؤلفه‌های تاجی سه گونه درختی کهور ایرانی، کُنار و تِج در استان هرمزگان توسط سامانۀ هلای آبگیر پرداخته است. داده‌های پژوهش شامل ابعاد و حجم تاج درختان، در بخش‌های بالادست، میانی و پایین‌دست عرصه‌ تیمار و شاهد با پیمایش میدانی اندازه‌گیری شده و با استفاده از طرح فاکتوریل در قالب بلوک‌های کاملا تصادفی تجزیه‌وتحلیل شد. دو فاکتور اصلی، منطقه و گونه است. هر ترکیب تیماری در سه تکرار و در هر تکرار مشخصات 30 پایه درختی از هر گونه بررسی شد. نتایج نشان داد که وجود هلالی‌های آبگیر موجب بهبود مؤلفه‌های تاجی درختان شده‌است. آزمون‌ مقایسه میانگین نشان داد که درختان در مناطقی که با هلالی‌آبگیر تیمار شده بودند، از نظر ضخامت و قطر تاج، سطح تاج‌پوشش و حجم تاج، تفاوت معنی‌داری با منطقه شاهددارند. بااین حال، هیچ تفاوت معنی‌داری بین موقعیت‌های بالادست، میان‌دست و پایین‌دست منطقه تیمار هلالی آبگیر مشاهده نشد. اعمال تیمار جمع‌آوری آب به‌طور معنی‌داری بر تمام متغیرهای اندازه‌گیری شده تاج به جز ضخامت تاج در سطح معنی‌داری 1٪ تأثیر گذاشته‌است. از طرفی، طول تنه، در هیچ‌یک از موقعیت‌های مورد مطالعه با شاهد، تفاوت معنی‌داری نداشت. واکنش گونه‌ها به تیمار نیز متفاوت بود. کهور ایرانی در مقابل، تِج با افزایش ضخامت و حجم تاج و کنار با گسترش ابعاد قطری، واکنش بهتری به این تیمار نشان داد. همچنین به‌نظر می‌رسد تأثیر تیمار هلالی بر ارتفاع تنه اصلی، نیاز به گذشت زمان دارد؛ ولی تاج درختان به‌میزان آب در دسترس واکنش سریع‌تری نشان داده است.

https://www.jdmal.ir/article_736160_5c2290333ce6dd6b06690c24256c352d.pdf

انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران مدیریت بیابان 2476-3985 13 4 2026 02 20 Investigation of Factors Affecting Biodiversity in Arid Ecosystems Using the InVEST Model and Structural Equation Modeling (Case Study: Jiroft County) بررسی عوامل مؤثر بر تنوع زیستی بوم‌سازگان‌های خشک با مدل‌ InVEST و معادلات ساختاری (بررسی موردی: شهرستان جیرفت) 107 126 738077 10.22034/jdmal.2026.2071597.1511 FA اعظم خسروی مشیزی دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت ، ایران. محسن شرافتمندراد دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران. 0000-0003-4890-1839 Journal Article 2025 09 15 In recent decades, the decline in biodiversity has become a global crisis. This study aims to examine biodiversity and identify the key factors influencing it. Since the InVEST habitat quality model was used to investigate biodiversity in Jiroft County. Threats were weighted with the AHP model, determining their maximum impact along gradients, and the habitat quality model was used to evaluate biodiversity. The maximum spatial influence of each threat was determined along its respective gradient and integrated into the habitat quality model. In addition, vegetation characteristics, including canopy cover, Simpson's diversity index, and Margalef's richness index, were measured across different vegetation types. The AHP results indicated that livestock grazing and agricultural land use were the two most significant threats to biodiversity in the semi-arid ecosystems of the region. Habitat quality values derived from the InVEST model ranged from 0.03 to 0.69, revealing a highly heterogeneous spatial pattern of biodiversity across the landscape. Among the vegetation types, the Astragalus gossypinus–Artemisia aucheri community exhibited the highest habitat quality index (0.58 ± 0.16), indicating greater biodiversity conservation potential. Structural Equation Modeling (SEM) demonstrated that precipitation had the strongest direct positive effect on biodiversity (p < 0.001), followed by vegetation canopy cover (p < 0.01), species diversity (p < 0.01), and elevation (p < 0.01). Furthermore, areas located at higher elevations exhibited higher habitat quality and greater capacity to support biodiversity, whereas lowland areas characterized by intensive human activities showed substantially lower habitat quality. These findings confirm the effectiveness of the InVEST Habitat Quality model for quantifying and mapping biodiversity in the dry ecosystems of Iran. Moreover, integrating the InVEST model with SEM provides a robust framework for identifying the key ecological drivers of biodiversity and offers valuable scientific support for regional conservation planning, habitat restoration, and sustainable ecosystem management in semi-arid landscapes. در دهه‌های اخیر کاهش تنوع زیستی به بحران جهانی تبدیل شده‌است. هدف پژوهش حاضر بررسی تنوع زیستی و تعیین مهمترین عامل تاثیر گذار برآن است. از آنجا که مدل کیفیت رویشگاه InVEST قادر است با بهره‌‌گیری از شدت تأثیر انسانی، تنوع زیستی در بوم‌سازگان‌ها را نقشه سازی کند، تنوع زیستی با استفاده از مدل کیفیت رویشگاه در شهرستان جیرفت بررسی‌شد. در این روش تهدیدها شناسایی و با بهره‌گیری از مدل AHP وزن‌دهی شدند و بیشترین تأثیر هر یک در طول گرادیان آنها تعیین شد و با مدل کیفیت رویشگاه، تنوع زیستی بررسی شد. درصد تاج پوشش و شاخص‌های سیمپسون و مارگالف نیز در تیپ‌های گیاهی برآوردشد. نتایج مدل AHP نشان داد که چرای دام و اراضی کشاورزی بیشترین اهمیت را در بین تهدیدهای تنوع زیستی در مناطق نمیه خشک داشتند. نتایج بررسی شاخص تنوع زیستی نشان داد که این شاخص به‌طور نسبی از 03/0 تا 69/0 در منطقه مورد بررسی به‌طور غیر یکنواخت پراکنده است. بررسی تنوع زیستی در تیپ‌های گیاهی نشان‌داد که تیپ گیاهی Astragalus gossypinus-Artemisia aucheri با میانگین 16/0±58/0 بیشترین شاخص تنوع زیستی را دارد. نتایجSEM نشان‌داد که بارندگی بیشترین ارتباط معنی‌دار را با تنوع زیستی بطور مستقیم داشت (001/0p<) و بعد از آن تاج پوشش (01/0p<)، تنوع گونه‌ای (01/0p<) و ارتفاع (01/0p<) بیشترین تأثیر را مستقیما بر تنوع زیستی داشتند. علاوه بر این، نتایج نشان داد که مناطق دارای ارتفاع بیشتر از کیفیت رویشگاه بالاتر و ظرفیت بیشتری برای حفظ تنوع زیستی برخوردار بودند، در حالی که تمرکز فعالیت‌های انسانی در نواحی کم‌ارتفاع موجب افت کیفیت زیستگاه شده است. نتایج این پژوهش کارایی مدل کیفیت رویشگاه InVEST را در کمی‌سازی و پایش فضایی تنوع زیستی در مناطق خشک ایران تأیید می‌کند و نشان می‌دهد که مدل کیفیت رویشگاه در ترکیب با مدل SEM، ابزار مناسبی برای شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر تنوع زیستی در مقیاس منطقه‌ای است.

https://www.jdmal.ir/article_738077_78ed4c19bf1bf79e18e949778c8cf0c8.pdf