پیش‌بینی مکان‌های احتمالی خطر آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع زاگرس مرکزی بر اساس سناریوهای تغییر اقلیم با بهره‌گیری از مدل MaxEnt

محمدی ده چشمه, زهرا; نقی پور, علی اصغر; اسدی بروجنی, اسماعیل; حیدری قهفرخی, زهرا

doi:10.22034/jdmal.2026.2093885.1533

پیش‌بینی مکان‌های احتمالی خطر آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع زاگرس مرکزی بر اساس سناریوهای تغییر اقلیم با بهره‌گیری از مدل MaxEnt

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهرا محمدی ده چشمه ¹

علی اصغر نقی پور ²

اسماعیل اسدی بروجنی ²

زهرا حیدری قهفرخی ³

¹ دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، ایران

² دانشیار، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، ایران.

³ دانش‌آموخته دکتری علوم و مهندسی مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، ایران.

10.22034/jdmal.2026.2093885.1533

چکیده

آتش‌سوزی یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب سرزمین و تهدیدکننده بوم‌سازگان‌های جنگلی و مرتعی، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک است که با کاهش پوشش گیاهی و تشدید فرسایش خاک، پایداری این بوم‌سازگان‌ها را تضعیف می‌کند. هدف پژوهش حاضر، تعیین پراکنش مکانی خطر آتش‌سوزی و ارزیابی تأثیر تغییر اقلیم بر جابه‌جایی پهنه‌های مستعد آتش‌سوزی در زاگرس مرکزی با بهره‌گیری از مدل بیشینه آنتروپی (MaxEnt) بود. بدین منظور، 1910 رخداد آتش‌سوزی ثبت‌شده در سال‌های 1399 تا 1403 به‌همراه 14 متغیر محیطی شامل عامل‌های زیست‌اقلیمی، توپوگرافی، پوشش زمین و شاخص پوشش گیاهی (NDVI) به‌عنوان متغیر پیش‌بینی کننده استفاده‌شد. پس از حذف هم‌خطی میان متغیرها، مدل بیشینه آنتروپی اجرا و تأثیر تغییر اقلیم با بهره‌گیری از مدل‌های گردش عمومی HadGEM2-CC و MRI-ESM2-0 زیر سناریوهای SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای سال‌های 1429 (2050 میلادی) و 1449 (2070 میلادی) بررسی‌شد. نتایج نشان داد که مدل از دقت مناسبی برخوردار بوده و مقدار AUC برابر با 82/0 به‌دست آمد. متغیرهای بارندگی سالانه، کاربری اراضی و شیب به‌ترتیب عوامل مؤثر بر آتش‌سوزی هستند و در مجموع 9/67% از سهم مشارکت مدل را به خود اختصاص دادند. بر اساس نتایج، حدود 9/27% از منطقه مورد بررسی در طبقه پرخطر قرارگرفت که بیشتر در بخش‌های غرب، شمال غرب و مرکز زاگرس مرکزی متمرکز بود. همچنین، نتایج سناریوهای اقلیمی آینده نشان‌داد که در اثر تغییر اقلیم، نواحی جدید مستعد آتش‌سوزی در بخش‌های مختلف منطقه ظاهر خواهند شد، به‌طوری که وسعت این پهنه‌ها بسته به مدل اقلیمی و سناریوی انتشار، بین 87/5 تا 58/15% متغیر خواهد بود که بیانگر جابه‌جایی مکانی کانون‌های خطر آتش‌سوزی در آینده‌است. نتایج این پژوهش می‌تواند در شناسایی مناطق اولویت‌دار، مدیریت سوخت‌های گیاهی، استقرار سامانه‌های هشدار سریع و برنامه‌ریزی اقدامات پیشگیرانه برای کاهش تخریب سرزمین و مدیریت پایدار بوم‌سازگان‌های خشک و نیمه‌خشک مورد استفاده قرار بگیرد.

کلیدواژه‌ها

پهنه‌بندی خطر

مدل‌های گردش عمومی

سناریوهای انتشار

سامانه اطلاعات جغرافیایی

موضوعات