ارزیابی اقتصادی تغییرات پوشش اراضی در سه دورۀ زمانی مختلف در حوزۀ آبخیز طالقان

فخارایزدی, نفیسه; قربانی, مهدی; آذرنیوند, حسین; جعفری, محمد; امیرنژاد, حمید; آزادی, حسین

doi:10.22034/jdmal.2025.2065589.1506

ارزیابی اقتصادی تغییرات پوشش اراضی در سه دورۀ زمانی مختلف در حوزۀ آبخیز طالقان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نفیسه فخارایزدی ¹

مهدی قربانی ²

حسین آذرنیوند ²

محمد جعفری ²

حمید امیرنژاد ³

حسین آزادی ⁴

¹ دانشجوی دکتری علوم و مهندسی مرتع، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

² استاد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

³ استاد، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

⁴ استاد، گروه اقتصاد و توسعه روستایی، گمبلوکس اگرویو تک، دانشگاه لیژ، گمبلوکس، بلژیک

10.22034/jdmal.2025.2065589.1506

چکیده

پوشش زمین بازتابی از رابطه متقابل میان انسان و محیط طبیعی هستند و نوع بهره‌برداری انسان از زمین را در راستای اهداف مشخصی به تصویر می‌کشد. تغییر در پوشش، چه به‌معنای جابجایی میان انواع مختلف استفاده از زمین و چه تغییر در الگوی مکانی آن یکی از مؤلفه‌های اصلی در بررسی‌های منابع طبیعی است. در پژوهش حاضر، به‌منظور بررسی تغییرات زمانی پوشش اراضی، از روش یادگیری ماشین بردار پشتیبان برای طبقه‌بندی تصاویر ماهواره‌ای در محیط سامانه گوگل ارث انجین بهره‌گیری شد در سه بازۀ زمانی انجام‌شد. نتایج پژوهش نشان داد که کاربری مرتع در بین کاربری‌های مختلف با داشتن سطح ha71350 دارای بیشترین مساحت است، امّا با گذشت زمان روند کاهشی داشته است. در مقابل، اراضی بدون پوشش که در سال 1990 دارای مساحتha 40451 بوده، طی سال‌های مختلف روند افزایشی داشته و از 31% در سال 1990 به 52% در سال 2020 رسیده‌است. نتایج نشان داد که کاهش چشمگیر مراتع به دلیل، افزایش قیمت زمین و نبود صرفۀ اقتصادی در کشاورزی، منجر به افزایش کاربری‌های مسکونی و ویلاسازی شده‌است. این تغییرات موجب از بین رفتن ارزش قابل‌توجهی از خدمات بوم‌سازگان شده که از نظر اقتصادی و ‌محیط‌ زیستی زیان‌بار است. با توجه به میانگین ارزش سالانۀ هر هکتار از عرصه‌های مرتعی از نظر تولید و خدمات بوم‌سازگان و خسارت ناشی از هدررفت آن برای جامعه، حدود 4007717893 میلیارد ریال برآورد شد و با وجود سودآوری کوتاه‌مدت برخی کاربری‌ها دیگر، تخریب منابع طبیعی در بلندمدت غیرقابل جبران و فاقد توجیه‌است. بنابراین، تغییر مراتع به هیچ وجه از جنبه‌های مختلف اقتصادی قابل توجیه نیست. در پژوهش حاضر به بررسی مدل ایستا پرداخته شد اما پیشنهاد میشود که در بررسی‌های آینده از مدل پویا تحلیل اقتصادی تغییر کاربری اراضی بهره‌گیری شود.

کلیدواژه‌ها

ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻣﻨﻔﻌﺖ، خدمات بوم‌سازگان، گوگل ارث انجین، ماهواره لندست، ماشین بردارپشتیبان

موضوعات