بررسی ارتباط مورفولوژی گونه‌های شورگز، اسکنبیل و کهور ایرانی با ویژگی‌های مورفومتری نبکاها در شهرستان ریگان کرمان

امیرزاده قصری, عبدالمجید; کلانتری, سعیده; تازه, مهدی; میرجلیلی, علی بمان

doi:10.22034/jdmal.2024.2032285.1468

بررسی ارتباط مورفولوژی گونه‌های شورگز، اسکنبیل و کهور ایرانی با ویژگی‌های مورفومتری نبکاها در شهرستان ریگان کرمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عبدالمجید امیرزاده قصری ¹

سعیده کلانتری ²

مهدی تازه ³

علی بمان میرجلیلی ⁴

¹ کارشناس ارشد مدیریت و کنترل بیابان، گروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان

² استادیار گروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان

³ دانشیار گروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان

⁴ دکتری علوم مهندسی مرتع، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد

10.22034/jdmal.2024.2032285.1468

چکیده

پوشش گیاهی با حفاظت از سطح خاک بر حمل رسوبات بادی، موجب تشکیل ناهمواری نبکا در مناطق بیابانی می‌شود؛ نوع پوشش گیاهی نقش زیادی در تعیین دینامیک و مورفولوژی نبکاها در محیط‌های بیابانی دارد. نبکاها نشان‌دهنده کاهش موضعی بادبردگی در منطقۀ حمل می‌باشد. هدف پژوهش حاضر بررسی ارتباط مورفولوژی گونه‌های شورگز ( Tamarix hispida C. Linnaeus)، اسکنبیل (Calligonum comosum E. Boissier) و کهور ایرانی (Prosopis cineraria L. Druce) با ویژگی‌های مورفومتری نبکاهای تشکیل شده در محدودۀ شهرستان ریگان استان کرمان است. بدین منظور درآغاز به روش ترانسکت تصادفی، شاخص‌های ارتفاع نبکا، ارتفاع گیاه، قطر تاج پوشش و قاعده نبکا از 44 نبکا حاصل از گیاه شورگز Tamarix hispida، 51 نبکا حاصل از گیاه کهور ایرانیProsopis cineraria و 38 نبکا حاصل از گیاه اسکنبیل Calligonum comosum آماربرداری شد و با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف نرمال بودن داده‌ها بررسی شد. سپس همبستگی پیرسون و رگرسیون ارتفاع و قطر تاج پوشش گیاه با ارتفاع نبکا و قطر قاعده آن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد میانگین ارتفاع و قطر قاعده نبکا حاصل از گز Tamarix hispida m1.3 و m 3.2، نبکا حاصل از کهور ایرانی Prosopis cineraria میانگین ارتفاع m0.9 و قطر قاعده m4.5 و نبکاهای حاصل از اسکنبیل Calligonum comosum میانگین ارتفاع m 0.6 و قطر قاعده m 1.8 می‌باشد؛ بنابراین می‌توان نتیجه گرفت در نبکاهای حاصل از کهور ایرانی Prosopis cineraria به نسبت ارتفاع، طول قاعده بیشتری نسبت به نبکاهای حاصل از گز و اسکنبیل Calligonum comosum دارد. نتایج همبستگی شاخص‌های اندازه‌گیری شده نشان داد که ارتباط مورفولوژی گونه‌های مورد بررسی، با ویژگی‌های مورفومتری نبکاها معنی‌دار است. نتایج رگرسیون بین ارتفاع گیاه و ارتفاع نبکا نشان داد که شیب تغییرات ارتفاع نبکا نسبت به تغییرات ارتفاع پوشش‌گیاهی و قطر قاعده نبکا نسبت به تغییرات ارتفاع گیاه در گیاه شورگز Tamarix hispida بیشتر از دو گیاه دیگر است. همچنین شیب تغییرات ارتفاع نبکا، نسبت به تغییرات قطر تاج پوشش گیاه و شیب تغییرات قطر قاعده نسبت به تغییرات قطر تاج پوشش گیاه، در اسکنبیل Calligonum comosum بیشتر از دو گیاه دیگر می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

دینامیک

رگرسیون خطی

ارتفاع گیاه

ارتفاع نبکا

موضوعات

بیابان‌

Afrasiabi, S., Tazeh, M., Taghizadeh Mehrjardi, R., Ghaneei Bafghi, M.& Kalantari, S. (2019). Performance of two measurement methods of pin meter and laser disto meter in the measurement of microtopography created by desert pavement. Desert Ecosystem Engineering Journal, 8(22), 1-14. DOI: 10.22052/DEEJ.2018.7.22.45 [In Persian]
Akhond, M., Kalantari, S., Sadeghinia, M., & Tazeh, M. (2021). The relationship between physiognomic characteristics of Tamarix aphylla and Seidlitzia rosmarinus with morphometric parameters of Khour Va Biabanak county nebkhas using regression methods and artificial neural network. Desert, 26(2), 237-249. DOI: 22059/JDESERT.2021.318279.1006805
Alinezhad, M., Hosseinalizadeh, M., Ownegh, M., & Mohammadian Behbahani, A. (2017). Geomorpho-pedological analysis of nebka landscape in Sufikam plain, Golestan province. Desert Ecosystem Engineering Journal,6(16), 59-70. DOI: 22052/6.16.59 [In Persian]
Azad, M., Kalantari, , Shirmardi, M., & Tazeh, M. (2021). Investigation the effect of land use and soils physico-chemical properties on wind erosion threshold velocities via data mining. Desert Ecosystem Engineering Journal, 9(29), 1-14. DOI: 10.22052/DEEJ.2020.9.29.1 [In Persian]
Barzegar, A., Kalantari, S., Fazelpour, M.R., Ghanei-Bafghi, M. J., & Tazeh, M. (2022). Assessing the effects of combating desertification projects from the peoples’ point of view (Case study: Meybod–Ashkezar project). Journal of Arid Biome, 12(2), 83-94. DOI: 29252/ARIDBIOM.2023.20057.1934 [In Persian]
Barzegar Ardakani, R., Kalantari, S., Fazelpour, M., & Tazeh, M. (2024). Economic analysis of strip and pit cultivation methods in desertification projects. Desert Management, 12(1), 77-89. DOI: 22034/JDMAL.2024.2020191.1450 [In Persian]
Behnood, M., Morovati, M., & Ghanei Bafghi, M. J. (2021). Assessment of the environmental impacts of wind erosion in three economic, social and environmental environments using the DPSIR model. (Case Study: Regan County). Human & Environment, 3(19),143-154. [In Persian]
Bing, L., Wenzhi, Z., & Rong, Y. (2008). Characteristics and spatial heterogeneity of Tamarix ramosissima nebkhas in desert-oasis ecotones. Acta Ecologica Sinica, 28(4), 1446-1455. DOI: 1016/S1872-2032(08)60053-0
Bochet, E., Poesen, J., & Rubio, J. L. (2000). Mound development as an interaction of individual plants with soil, water erosion and sedimentation processes on slopes.Earth Surface Processes and Landforms, 25(8), 847-867. DOI: 10.1002/1096-9837(200008)25:8<847::AID-ESP103>3.0.CO;2-Q
Cao, X., Jiao, J., Li, J., Qi, H., Bai, L., Wang, X., & Sun, X. (2022). Morphometric characteristics and sand intercepting capacity of dominant perennial plants in the Eastern Qaidam Basin: Implication for aeolian erosion control. Catena, 210, 105939. DOI :10.1016/j.catena.2021.105939
Cheng, L., Wu, B., Pang, Y., & Jia, X. (2024). Shrub growth improves morphological features of nebkhas: a case study of Nitraria tangutorum in the Tengger Desert. Plants, 13(5), 624. DOI: 10.3390/plants13050624
Goudie, A. S. (2022). Nebkhas: An essay in aeolian biogeomorphology. Aeolian Research, 54, 100772. DOI : 10.1016/j.aeolia.2022.100772
Jahantigh, M., & Jahantigh, M. (2020). Investigating the effect of vegetation restoration on morphometric components of nebaka and its role in the stabilization of sand dunes in Nimroz Area of Sistan Province. Geography and Environmental Planning, 31(2), 105-120. DOI: 22108/GEP.2020.119973.1225
Kamali, P., Tazeh, M., Kalantari, S., Fehresti, M., & Jebali, A. (2023). Investigating the relationship between dust storm index and some climatic parameters, vegetation index and land form types (Yazd-Ardakan Plain). Desert Management, 10(4), 93-108. DOI: 10.22034/JDMAL.2023.1989675.1407 [In Persian]
Kargaran, F., Kalantari, S., Ghanei Bafghi, M.J., & Tazeh, M. (2017). The Compare of grading criteria in coarse ripplemark on the windward and leeward slopes (Case Study: Hassan Abad erg in Bafg). Quantitative Geomorphology Research, 5(19), 111-120. DOI: 1001.1.22519424.1395.5.3.8.2 [In Persian]
Kharazmi, H., Kalantari, S., Sadeghinia, M., & Ghanei Bafghi, M. J. (2023). Investigation of environmental factors affecting the distribution of Calligonum bungei species in rangelands of Kerman Province. Journal of Rangeland, 17(2), 285-295. DOI: 1001.1.20080891.1402.17.2.8.9 [In Persian]
Liu, M., Wei, Y., Li, W., & Wang, J. (2023). Changes in morphology of Nitraria tangutorum nebkhas at different successional stages in the Oasis-Desert ecotone, Northwest China. Polish Journal of Environmental Studies, 32(2). DOI: 10.15244/pjoes/155196
Maghsoudi, M., Negahban, S., Bagheri said-Shokeri, S., & Chezgheh, S. (2012). Comparative and analysis of nebkas geomorphologic features four plant species in west of Lut (East of Shahdad - Takab plain). Physical Geography Research, 44(1), 55-76. DOI: 22059/JPHGR.2012.24734 [In Persian]
Mehrabi, A. (2020). Detecting areas vulnerable to sand encroachment using remote sensing and GIS techniques; Case study: Rigan, Fahraj and Narmashir counties, Kerman province. Journal of Natural Environmental Hazards, 9(24), 47-62. DOI: 10.22111/JNEH.2019.29225.1505 [In Persian]
Negahban, S., Yamani, M., maghsoudi, M., & Azizi, Gh. (2013). Investigating the density, geomorphology and altitudinal zonation of the Nebkas in the western margin of the Lot plain and the effects of vegetation on their morphology. Quantitative Geomorphological Research, 1(4), 17-42. DOI: 1001.1.22519424.1392.1.4.2.4 [In Persian]
Pourkhosravani, M., & Mousavi, S. H. (2016). Analysis of nebka landscape in Negar plain of Bardsir. Desert Ecosystem Engineering Journal, 5(10), 45-56. [In Persian]
Seyedhoseini S, Kalantari S, Jalaliyan A, GhaneiBafghi M., & Sadeghinia M. (2023). Investigating the effect of bentonite clay mulch combined with the cultivation of Nitraria Schoberi in controlling wind erosion (Case study: Sejzi region of Isfahan). Environmental Erosion Research journal Hormozgan University, 13(3), 131-147. DOI: 20.1001.1.22517812.1402.13.3.7.3 [In Persian]
Wang, X., Xiao, H., Li, J., Qiang, M., & Su, Z. (2008). Nebkha development and its relationship to environmental change in the Alaxa Plateau, China. Environmental Geology, 56, 359-365. DOI: 1007/s00254-007-1171-22
Zehtabian, G., Azarnivand, H., Ahmadi, H., & Kalantari, S. (2013). Presentation of suitable model to estimate vegetation fraction using satellite images in arid region (Case study: Sadough-Yazd, Iran). Journal of Rangeland Science,3(2), 108-117.
Zerehi, F., Rezai, M., & Moradi, N. (2021). Statistical analysis of the geological shape of coastal desert nebkas adjacent to the Persian Gulf in order to stabilize quicksands and land use changes of nebkazars (Case study: Hormozgan, Sirik). Quantitative Geomorphological Research, 10(2), 176-196. DOI: 22034/GMPJ.2021.259426.1231 [In Persian]
Zhai, B., Dang, X. H., Liu, X. J., & Wang, J. (2022). Fertile island effect in the sedimentary process of Tetraena mongolica Maxim nebkhas in steppe desert ecotones on the Inner Mongolia plateau, China. Journal of Mountain Science, 19(10), 2791-2805. DOI: 1007/s11629-022-7416-4
Zhao, H. L., Yi, X. Y., Zhou, R. L., Zhao, X. Y., Zhang, T. H., & Drake, S. (2006). Wind erosion and sand accumulation effects on soil properties in Horqin Sandy Farmland, Inner Mongolia. Catena, 65(1), 71-79. DOI: 10.1016/j.catena.2005.10.001