مدیریت بیابان

مدیریت بیابان

ارزیابی تاب‌آوری سکونتگاه‌‌های روستایی شهرستان ماهنشان در برابر ناامنی‌‌غذایی در شرایط خشکسالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مععصومه محمدلو 1
عبدالرضا رحمانی فضلی 2
ژیلا سجادی 2
مهدی چراغی 3
1 دانشجوی دکترا، گروه جغرافیای انسانی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
10.22034/jdmal.2024.2035159.1472
چکیده
یکی از پیامدهای کاهش سطح تاب‌‌آوری سکونتگاه‌‌های انسانی ناشی از تغییرات اقلیمی و خشکسالی، افزایش سطح ناامنی غذایی می‌‌باشد. شهرستان‌های استان زنجان با سطوح مختلفی از خشکسالی روبرو هستند. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تاب‌آوری سکونتگاه‌‌های روستایی در برابر ناامنی‌‌غذایی در شرایط خشکسالی می‌‌باشد. پژوهش جاری از نظر نوع کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است و جامعه آماری آن شامل 122 روستای دارای سکنه و حجم نمونه 30 روستای شهرستان ماهنشان است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌‌ای و مشاهده‌‌ای، و تجزیه‌‌وتحلیل اطلاعات با استفاده از ابزارهای تحلیل فضایی نرم‌‌افزار GeoDa انجام شده است. بررسی شاخص SPI نشان داد در محدوده مورد مطالعه 7 بار ترسالی خفیف، 7 بار خشکسالی خفیف و 3 بار خشکسالی متوسط به وقوع پیوسته است. برای بررسی و اندازه‌‌گیری مقدار ناامنی غذایی از داده‌‌های خام طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوارهای روستایی مرکز آمار ایران از سال 1385 تا 1401 استفاده و شاخص ناامنی غذایی محاسبه شد. یافته‌‌ها نشان داد میانگین شاخص ناامنی غذایی 44.7%، کمترین و بیشترین مقدار به ترتیب مربوط به روستاهای یوسف‌‌آباد و ابراهیم‌‌آباد با مقادیر 23.4% و 79.3% می‌‌باشد. همچنین مشخص شد در بین شاخص‌‌های تاب‌‌آوری اقتصادی، بار تکفل، نرخ اشتغال و مشارکت اقتصادی، در بین شاخص‌‌های تاب‌‌آوری اجتماعی، نسبت جنسی، رشد 95-45 و درصد سواد مردان و در شاخص‌‌های محیط‌‌زیستی- کالبدی، درصد مسکن‌‌های مقاوم‌‌سازی شده، درصد چاه غیرمجاز و درصد چاه کشاورزی مجاز بیشترین تأثیر را در افزایش تاب‌‌آوری روستاها در برابر خشکسالی و کاهش آسیب‌‌پذیری در برابر ناامنی غذایی دارند. ضروری است برنامه‌ریزان با تمرکز بر شاخص‌های مختلف یاد شده به بهبود تاب‌آوری و کاهش ناامنی غذایی در مناطق روستایی اقدام کنند، زیرا این مناطق به دلیل وابستگی زیاد به منابع طبیعی و کشاورزی، بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی و خشکسالی متحمل می‌شوند و افزایش ناامنی غذایی می‌تواند منجر به مهاجرت، کاهش رفاه اقتصادی، اجتماعی، افزایش فشار بر منابع محدود شود و پایداری سکونتگاه‌های روستایی را تهدید کند.
کلیدواژه‌ها
تغییرات اقلیمی
مخاطرات محیطی
توسعه روستایی
استان زنجان

موضوعات

  1. Dryzek, J. S., Norgaard, R. B., & Schlosberg, D. (Eds.). (2011). The Oxford handbook of climate change and society. Oxford University Press.
  2. Anderson, W., Taylor, C. R., McDermid, S. P., Ilboudo-Nebie, E., Seager, R., Schlenker, W., … & Markey, K. (2020). Characterizing the effect of drought, conflict, and locusts on food security in africa. PREPRINT (Version 1) available at Research Square, 1-31. DOI: https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-104065/v1
  3. Argaw, T. L., Fledderjohann, J., Aurino, E., & Vellakkal, S. (2023). Children’s educational outcomes and persistence and severity of household food insecurity in India: Longitudinal evidence from young lives. The Journal of Nutrition, 153(4), 1101-1110. DOI: 1016/j.tjnut.2023.02.008
  4. Beyene, F., Senapathy, M., Bojago, E., & Tadiwos, T. (2023). Rural household resilience to food insecurity and its determinants: Damot Pulasa district, Southern Ethiopia. Journal of Agriculture and Food Research, 11, 100500, 1-10. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jafr.2023.100500
  5. Dunn Cavelty, M., Kaufmann, M., & Søby Kristensen, K. (2015). Resilience and (in) security: Practices, subjects, temporalities. Security dialogue, 46(1), 3-14. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jafr.2023.100524
  6. Economic Research Service. (2022). Definitions of food security. Retrieved from https://www.ers.usda.gov/topics/food-nutrition-assistance/food-security-in-the-u-s/definitions-of-food security/
  7. Esmaeilnajad, M., Akbarpoor, M., Mekaniki, J., & Falsoleyman, M. (2018). Assessing the consequences of drought effects on food security and rural livelihoods, a case study; Rural farmers of Meighan Nehbandan district. Geography, 16(57), 5-18. [In Persian]
  8. Food and Agriculture Organization (FAO). (2024). Hunger and food insecurity. https://www.fao.org/hunger/en/
  9. Haile, D., Seyoum, A., & Azmeraw, A. (2021). Does building the resilience of rural households reduce multidimensional poverty? Analysis of panel data in Ethiopia. Scientific African, 12, e00788, 1-19. DOI:1016/j.sciaf.2021.e00788
  10. Hoddinott, J. (2001). Methods for rural development projects. Food Security in Practice. International Food Policy Research Institute, Washington, D.C.
  11. Hoddinott, J. (2014). Understanding Resilience for Food and Nutrition Security, 2020 Conference Paper 8, International Food Policy Research Institute, Wash-ington, DC, USA.
  12. Iran Meteorological Organization, (2017). https://www.irimo.ir/far/index.php [In Persian]
  13. Javadinejad, S., Dara, R., & Jafary, F. (2021). Analysis and prioritization the effective factors on increasing farmers resilience under climate change and drought. Agricultural research, 10(3), 497-513. DOI: https://doi.org/10.1007/s40003-020-00516-w
  14. Karnik, H., & Peterson, H. H. (2023). Food security among low-income immigrant households and the role of social capital: A case study of Somali-American households in the Midwestern United States. Food Policy, 117, 102456, 1-13. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2023.102456
  15. Lolemtum, J. T., Mugalavai, E. M., & Obiri, J. A. (2017). Impact of drought on food security in West Pokot County, Kenya. International Journal of Scientific and Research Publications, 7(6), 742-750.
  16. Luthar, S. S., Cicchetti, D., & Becker, B. (2000). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child development, 71(3), 543-562. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-8624.00164
  17. Management and planning organization of Zanjan province (2019). Specialized and general database of villages. The dataset is available at: http://abepi.ir/lib/upload/files/amar_va_etalaat/bnketelaatomomi­&takhasosi/95BNKSRSH.971228.xlsx. [In Persian]
  18. Mitiku, A., Fufa, B., & Tadese, B. (2012). Empirical analysis of the determinants of rural household’s food security in Southern Ethiopia: The case of Shashemene District. Basic Research Journal of Agricultural Science and Review, 1(6), 132-138.
  19. Nahid, N., Lashgarara, F., Farajolah Hosseini, S. J., Mirdamadi, S. M., & Rezaei-Moghaddam, K. (2021). Determining the resilience of rural households to food insecurity during drought conditions in Fars province, Iran. Sustainability, 13(15), 8384, 1-13. DOI: https://doi.org/10.3390/su13158384
  20. Orimoloye, I. R. (2022). Agricultural drought and its potential impacts: enabling decision-support for food security in vulnerable regions. Frontiers in Sustainable Food Systems, 6, 1-11. DOI: https://doi.org/10.3389/fsufs.2022.838824
  21. Qtaishat, T., El-Habbab, M. S., Bumblauskas, D. P., & Tabieh, M. (2023). The impact of drought on food security and sustainability in Jordan. GeoJournal, 88(2), 1389-1400. DOI: https://doi.org/10.1007/s10708-022-10702-8
  22. Rezaei, R., Hosseini, S. M., & Sharifi, O. (2011). Analyzing and Explaining the Effects of Drought in Rural Regions of Zanjan County (Case Study: HajArash Village). Journal of Rural Research, 1(3), 109-130. [In Persian]
  23. Riahi, V., & pashazadeh, A. (2014). Economic and social impacts of drought on rural areas in Germi (Case study: Rural district of Azadlu). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 8(25), 17-37. [In Persian]
  24. Sabouri, G. (2014) Studying the changes in the climatic zones of Iran in the period of 2010-2099 under the phenomenon of global warming using micro-scale exponential general circulation models of the atmosphere. Master thesis of Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Agriculture, Mashhad. [In Persian]
  25. Schanzenbach, D., & Pitts, A. (2020). How much has food insecurity risen? Evidence from the Census Household Pulse Survey. Institute for Policy Research Rapid Research Report, 1-10.
  26. Sharafi, L., & Zarafshani, K. (2011). Economic and Social Vulnerability Assessment among Farmers towards Drought (Case of study: Wheat Farmers Kermanshah, Sahne, and Ravansar townships) in. Journal of Rural Research, 1(4), 129-154. [In Persian]
  27. Smith, M. D., & Meade, B. (2019). Who are the world’s food insecure? Identifying the risk factors of food insecurity around the world. Amber Waves: The Economics of Food, Farming, Natural Resources, and Rural America. DOI: 22004/ag.econ.302721
  28. World Meteorological Organization (WMO). (2012). SPI classification and their values. https://wmo.int
  29. Statistical Center of Iran (SCI). (2014). General Agricultural Census of Zanjan Province, 2014. The dataset is available at: https://amar.org.ir/statistical-information/. [In Persian]
  30. Statistical Center of Iran (SCI). (2021). Zanjan statistical yearbook. The dataset is available at: https://amar.org.ir/salnameh-amari/agentType/ViewType/PropertyTypeID/629. [In Persian]
  31. Zerihun, S., Mulugeta, M., & Abi, M. (2024). Rural household resilience to food insecurity in Majang Zone, Southwestern Ethiopia. F1000Research, 13(162), 1-26. DOI: https://doi.org/10.12688/­f1000research.142289.1
مدیریت بیابان
دوره 12، شماره 3 - شماره پیاپی 31
6 مقاله
پاییز 1403
صفحه 73-98

  • تاریخ دریافت 22 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 06 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1403