ارزیابی روش‌های نوین نهالکاری برای افزایش زنده‌مانی و رشد Prosopis juliflora (Swartz) DC. در پروژه‌های بیابان‌زدایی در عرصه‌های تخریب‌شده ساحلی هندیجان، خوزستان، ایران

کارگر چیگانی, هادی; شریفی, فرود

doi:10.22034/jdmal.2026.2074678.1526

ارزیابی روش‌های نوین نهالکاری برای افزایش زنده‌مانی و رشد Prosopis juliflora (Swartz) DC. در پروژه‌های بیابان‌زدایی در عرصه‌های تخریب‌شده ساحلی هندیجان، خوزستان، ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

هادی کارگر چیگانی ¹

فرود شریفی ²

¹ استاد یار گروه هیدرولوژی و منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تهران، ایران

² استاد گروه هیدرولوژی و وسعه منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری

10.22034/jdmal.2026.2074678.1526

چکیده

روش زیستی (بیولوژیک) موثرترین شیوه برای احیاء عرصه‌های تخریب شده است. هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر روش‌های گوناگون نهالکاری بر نرخ بقاء و شاخص‌های رشد Prosopis juliflora در منطقه دهنو هندیجان بود. خاک منطقه به‌نسبت سنگین، شور و قلیا و حاوی ماده آلی کم است. برای رفع این محدودیت‌ها اقدام به جایگزینی خاک نامناسب چاله‌کشت با موارد اصلاح‌کننده به‌ویژه ماسه‌بادی شد و با برخی روش‌های موثر در استقرار پوشش‌گیاهی تلفیق شد. در‌مجموع، نه تیمار شامل: 1- تعویض‌خاک با ماسه‌بادی، 2- ماسه‌بادی-کشت نزدیک منبع‌آب، 3- ماسه‌بادی-هرس گیاه، 4- ماسه‌بادی و استفاده از کودهای NPK، 5- پتاس مایع، 6- کود کامل، 7- مخلوط ماسه‌بادی-سوپرجاذب، 8- مخلوط ماسه‌بادی-کود‌آلی، و 9- کشت در خاک طبیعی عرصه به‌عنوان تیمار شاهد، اجرا شد. در مجموع 298 نهال کهور در تیمارهای مختلف در قالب طرح کاملا تصادفی نامتعادل در پاییز کشت‌شد. در پایان سال پنجم نرخ بقاء، ارتفاع، تاج‌پوشش و حجم‌اندام‌هوایی نهال‌های زنده اندازه‌گیری شد. معنی‌داری تأثیر تیمارها بر نرخ‌بقا با تجزیۀ کای‌اسکوئر، و معنی‌داری تیمارها بر شاخص‌های گیاهی با تجزیۀ چند‌متغیره (GLM) واکاوی‌شد. برای مقایسۀ میانگین شاخص‌های رشد و گروه‌بندی تیمارها، از آزمون والر-دانکن و گابریل استفاده‌شد. یافته‌ها نشان‌داد، تیمارها تأثیر معنی‌داری بر زنده‌مانی و شاخص‌های رشد کهور داشتند (Sig< 0.01). بیشترین نرخ‌بقاء در دو تیمار ماسه‌بادی-کود کامل 90% و ماسه‌بادی-NPK %87 ثبت شد. در تیمار‌های ماسه‌بادی-کشت نزدیک منبع‌آب و مخلوط ماسه‌بادی-سوپر‌جاذب به‌ترتیب با 64/1 و ³m35/4 بیشترین و کمترین مقدار حجم گیاه اندازه‌گیری شد. روش‌های ماسه‌بادی-کشت نزدیک منبع‌آب و ماسه‌بادی-کود پتاس، به‌ترتیب با امتیاز 14 و 13 به‌عنوان اولویت اول توسعه در پروژه‌های زیست‌مهندسی (بیومکانیک) و زیستی معرفی شدند. یافته‌ها نشان‌داد با اصلاح روش‌های نهالکاری قبلی و جایگزینی ماسه‌بادی در محدوده ریشه گیاه همزمان با بهره‌گیری‌از کودهای شیمیایی، درصد موفقیت روش‌های مبارزه زیستی در استقرار گیاه کهور در عرصه‌های تخریب شده با خاک سنگین را به‌طور معنی‌دار افزایش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

اندام‎هوایی

حجم گیاه

کود پتاس مایع

اصلاح خاک

هرس

محلول‌پاشی کود

موضوعات