مدیریت بیابان

مدیریت بیابان

بررسی عوامل طبیعی و انسانی موثر بر افت آب زیرزمینی نازدشت- جنوب ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد آبخیزداری، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
2 استاد، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
3 استادیار، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
4 دانش‌آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی عوامل طبیعی و انسانی مؤثر بر افت سطح آب زیرزمینی در آبخوان نازدشت واقع در شمال استان هرمزگان انجام شد. بدین‌منظور، داده‌های تراز آب زیرزمینی شش چاه مشاهده‌ای طی دوره ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۶ به همراه داده‌های هیدرواقلیمی شامل بارش، دما، تبخیر و دبی ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرومتری منطقه مورد بررسی قرارگرفت. به‌منظور تحلیل روند تغییرات متغیرها از آزمون‌های ناپارامتری منکندال و پتیت استفاده شد و تغییرات مکانی وضعیت آبخوان نیز با استفاده از نقشه‌های هم‌تراز ارزیابی شد. همچنین به‌منظور بررسی نقش عوامل انسانی، تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای Landsat با روش طبقه‌بندی نظارت‌شده تهیه شد. نتایج نشان داد که سطح آب زیرزمینی در تمامی بخش‌های نازدشت دارای روند کاهشی معنی‌دار بوده است. مقدار افت تجمعی سطح آب زیرزمینی در بخش‌های مختلف آبخوان بین حدود ۳۳ تا بیش از m48 برآورد شد. آزمون پتیت نیز وقوع تغییر رژیم هیدروژئولوژیک بین سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۲ نشان داد. بررسی متغیرهای اقلیمی نشان داد که بارش، دما و تبخیر در برخی ایستگاه‌های منطقه روند افزایشی داشته در حالیکه دبی رودخانه‌ها با وجود افزایش بارش روندی کاهشی داشته است که بیانگر کاهش جریان پایه در اثر افت سطح ایستابی است. نتایج تحلیل تغییرات کاربری اراضی و داده‌های بهره‌برداری از منابع آب نیز نشان داد که افزایش تعداد چاه‌ها، گسترش فعالیت‌های کشاورزی و افزایش برداشت آب زیرزمینی فشار قابل توجهی بر آبخوان وارد کرده‌است. به‌طور کلی، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افت سطح آب زیرزمینی در دشت نازدشت بیشتر ناشی از عوامل انسان‌زاد به‌ویژه توسعه کشاورزی و افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی است و ادامه این روند می‌تواند خطر فرونشست زمین و کاهش پایداری منابع آب منطقه را تشدید کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دوره 14، شماره 1 - شماره پیاپی 37
6 مقاله
بهار 1405
صفحه 1-20

  • تاریخ دریافت 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 14 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 16 مرداد 1405