مدیریت بیابان

مدیریت بیابان

بررسی عوامل طبیعی و انسانی موثر بر افت آب زیرزمینی نازدشت- جنوب ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته، کارشناسی ارشد آبخیزداری، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
2 عضو گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
3 دانش‌آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس،
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل عوامل طبیعی و انسانی مؤثر بر افت سطح آب زیرزمینی در آبخوان نازدشت واقع در شمال استان هرمزگان انجام شد. بدین‌منظور، داده‌های تراز آب زیرزمینی شش چاه مشاهده‌ای طی دوره ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۶ به همراه داده‌های هیدرواقلیمی شامل بارش، دما، تبخیر و دبی ایستگاه‌های هواشناسی و هیدرومتری منطقه مورد بررسی قرار گرفت. به‌منظور تحلیل روند تغییرات متغیرها از آزمون‌های ناپارامتری من–کندال و پتیت استفاده شد و تغییرات مکانی وضعیت آبخوان نیز با استفاده از نقشه‌های ایزوهیدریک ارزیابی گردید. همچنین به‌منظور بررسی نقش عوامل انسانی، تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای Landsat با روش طبقه‌بندی نظارت‌شده تحلیل شد. نتایج نشان داد که سطح آب زیرزمینی در تمامی بخش‌های نازدشت طی دوره مطالعه دارای روند کاهشی و از نظر آماری معنی‌دار بوده است. میزان افت تجمعی سطح آب زیرزمینی در بخش‌های مختلف آبخوان بین حدود ۳۳ تا بیش از m48 برآورد شد. آزمون پتیت نیز وقوع تغییر رژیم هیدروژئولوژیکی را عمدتاً در فاصله سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۲ نشان داد. بررسی متغیرهای اقلیمی نشان داد که بارش، دما و تبخیر در برخی ایستگاه‌های منطقه روند افزایشی داشته در حالی‌که دبی رودخانه‌ها با وجود افزایش بارش روندی کاهشی داشته است که بیانگر کاهش جریان پایه در اثر افت سطح ایستابی است. نتایج تحلیل تغییرات کاربری اراضی و داده‌های بهره‌برداری از منابع آب نیز نشان داد که افزایش تعداد چاه‌ها، گسترش فعالیت‌های کشاورزی و افزایش برداشت آب زیرزمینی فشار قابل توجهی بر آبخوان وارد کرده است. به طور کلی، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افت سطح آب زیرزمینی در دشت نازدشت عمدتاً ناشی از عوامل انسان‌زاد به‌ویژه توسعه کشاورزی و افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی است و ادامه این روند می‌تواند خطر فرونشست زمین و کاهش پایداری منابع آب منطقه را تشدید کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 14 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 16 مرداد 1405