در دهههای اخیر کاهش تنوع زیستی به بحران جهانی تبدیل شدهاست. هدف پژوهش حاضر بررسی تنوع زیستی و تعیین مهمترین عامل تاثیر گذار برآن است. از آنجا که مدل کیفیت رویشگاه InVESTقادر است با بهرهگیری از شدت تأثیر انسانی، تنوع زیستی در بومسازگانها را نقشه سازی کند، تنوع زیستی با استفاده از مدل کیفیت رویشگاه در شهرستان جیرفت بررسیشد. در این روش تهدیدها شناسایی و با بهرهگیری از مدل AHPوزندهی شدند وبیشترین تأثیر هر یک در طول گرادیان آنها تعیین شد و با مدل کیفیت رویشگاه، تنوع زیستی بررسی شد. درصد تاج پوشش و شاخصهای سیمپسون و مارگالف نیز در تیپهای گیاهی برآوردشد. نتایج مدل AHP نشان داد که چرای دام و اراضی کشاورزی بیشترین اهمیت را در بین تهدیدهای تنوع زیستی در مناطق نمیه خشک داشتند. نتایج بررسی شاخص تنوع زیستی نشان داد که این شاخص بهطور نسبی از 03/0 تا 69/0 در منطقه مورد بررسی بهطور غیر یکنواخت پراکنده است. بررسی تنوع زیستی در تیپهای گیاهی نشانداد که تیپ گیاهی Astragalus gossypinus-Artemisia aucheri با میانگین 16/0±58/0 بیشترین شاخص تنوع زیستی را دارد. نتایجSEM نشانداد که بارندگی بیشترین ارتباط معنیدار را با تنوع زیستی بطور مستقیم داشت (001/0p<) و بعد از آن تاج پوشش (01/0p<)، تنوع گونهای (01/0p<) و ارتفاع (01/0p<) بیشترین تأثیر را مستقیما بر تنوع زیستی داشتند.علاوه بر این، نتایج نشان داد که مناطق دارای ارتفاع بیشتر از کیفیت رویشگاه بالاتر و ظرفیت بیشتری برای حفظ تنوع زیستی برخوردار بودند، در حالی که تمرکز فعالیتهای انسانی در نواحی کمارتفاع موجب افت کیفیت زیستگاه شده است.نتایج این پژوهش کارایی مدل کیفیت رویشگاه InVEST را در کمیسازی و پایش فضایی تنوع زیستی در مناطق خشک ایران تأیید میکند و نشان میدهد که مدل کیفیت رویشگاه در ترکیب با مدل SEM، ابزار مناسبی برای شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر تنوع زیستی در مقیاس منطقهای است.
خسروی مشیزی,اعظم و شرافتمندراد,محسن . (1404). بررسی عوامل مؤثر بر تنوع زیستی بومسازگانهای خشک با مدل InVEST و معادلات ساختاری (بررسی موردی: شهرستان جیرفت). مدیریت بیابان, 13(4), 107-126. doi: 10.22034/jdmal.2026.2071597.1511
MLA
خسروی مشیزی,اعظم , و شرافتمندراد,محسن . "بررسی عوامل مؤثر بر تنوع زیستی بومسازگانهای خشک با مدل InVEST و معادلات ساختاری (بررسی موردی: شهرستان جیرفت)", مدیریت بیابان, 13, 4, 1404, 107-126. doi: 10.22034/jdmal.2026.2071597.1511
HARVARD
خسروی مشیزی اعظم, شرافتمندراد محسن. (1404). 'بررسی عوامل مؤثر بر تنوع زیستی بومسازگانهای خشک با مدل InVEST و معادلات ساختاری (بررسی موردی: شهرستان جیرفت)', مدیریت بیابان, 13(4), pp. 107-126. doi: 10.22034/jdmal.2026.2071597.1511
CHICAGO
اعظم خسروی مشیزی و محسن شرافتمندراد, "بررسی عوامل مؤثر بر تنوع زیستی بومسازگانهای خشک با مدل InVEST و معادلات ساختاری (بررسی موردی: شهرستان جیرفت)," مدیریت بیابان, 13 4 (1404): 107-126, doi: 10.22034/jdmal.2026.2071597.1511
VANCOUVER
خسروی مشیزی اعظم, شرافتمندراد محسن. بررسی عوامل مؤثر بر تنوع زیستی بومسازگانهای خشک با مدل InVEST و معادلات ساختاری (بررسی موردی: شهرستان جیرفت). مدیریت بیابان. 1404;13(4):107-126. doi: 10.22034/jdmal.2026.2071597.1511
